CUIUS¹ SUPRA AD EPISCOPOS ITALIAE² DIRECTA DE ORDINATIONE ARCHIEPISCOPORUM³ ET RELIQUORUM EPISCOPORUM ATQUE SACERDOTUM ET DE FIDE CETERISQUE⁴ CAUSIS.

<N442, f. 21vb>

Anacletus⁵ episcopus universis episcopis in Italia constitutis.

Quoniam apostolicae sedis debitam reverentiam⁶ <SG670, p. 55b> erga me caritas vestra distribuit, quia⁷ plurimum⁸, carissimi filii⁹, praebuistis - nam licet¹⁰ ecclesiae, in qua sanctus apostolus residens docuit, quodammodo¹¹ <I83, f. 41va> nos gubernacula teneamus, tamen profitemur¹² nos honore et sanctitate minores esse et propterea omnino festinamus, ut ad gloriam eius beatitudinis pervenire possimus - igitur consultationibus¹³ vestris plenius responderemus, si¹⁴ licuisset, sed¹⁵ infirmitatis ac reliquarum oppressionum onere pressi, breviter, prout dominus tribuit¹⁶, ut a beato Petro principe¹⁷ apostolorum¹⁸ <V630, f. 21vb> sumus instructi, a quo et presbyter sum ordinatus, scribere vobis, sicut petistis, non denegavimus¹⁹.

Ordinationes²⁰ episcoporum auctoritate apostolica ab omnibus, <VD38, f. 38rb> qui in eadem fuerint provincia episcopis²¹, sunt²² celebrandae. Qui simul convenientes scrutinium²³ diligenter agant ieiuniumque cum omnibus precibus celebrent et manus cum sanctis evangeliis, quae praedicaturi sunt, imponentes domi<SG670, p. 56a>nica die hora tertia orantes sacraque unctione exemplo prophetarum et regum capita eorum more apostolorum et Moysi unguentes, quia omnis sanctificatio constat in spiritu sancto, cuius virtus invisibilis sancto est chrismati²⁴ permixta²⁵, et hoc ritu²⁶ solemnem celebrent ordinationem. Quod <I83, f. 41vb> si omnes simul convenire minime poterint²⁷, assensum tamen suis precibus praebeant, ut ab ipsa <O93, f. 6ra> ordinatione animo non desint²⁸. Porro et Hierosolimitarum primus²⁹ archiepiscopus beatus Iacobus, qui Iustus dicebatur, et secundum carnem domini³⁰ nuncupatus est frater, a Petro, Iacobo et Ioanne apostolis est ordinatus, successoribus videlicet dantes formam eorum, ut minus quam a tribus episcopis reliquisque <Bcan4, f. 43v> omnibus assensum³¹ praebentibus³² nullatenus episcopus ordinetur³³ et communi³⁴ voto ordinatio celebretur. Reliqui vero sacerdotes³⁵ a proprio ordinentur episcopo, ita ut cives et alii³⁶ sacerdotes assensum praebeant et ieiunantes ordinationem celebrent. Similiter et diaconi ordinentur. Ceterorum³⁷ autem graduum distributio trium veracium testium episcopi scilicet probatione sufficere potest³⁸.

Accusatio³⁹ quoque⁴⁰ eorum, super⁴¹ qua nos <SG670, p. 56b> consule<VD38, f. 38rb>re⁴² voluistis, non nisi ab idoneis et probatissimis viris, qui et suspicionibus et sceleribus⁴³ careant, fieri debet⁴⁴, quia dominus sacri sui corporis tractatores a vilibus et reprobis ac non idoneis personis infamari noluit⁴⁵ nec calumniari permisit, sed ipse proprio flagello peccantes sacerdotes a templo eiecit. Unde liquet⁴⁶, quod <I83, f. 42ra> summi sacerdotes, id est episcopi, a deo sunt iudi<N442, f. 22ra>candi, non ab humanis aut pravae vitae hominibus lacerandi, sed potius ab⁴⁷ omnibus⁴⁸ fidelibus portandi ipso⁴⁹ domino exemplo⁵⁰ dante, quando per seipsum et non per⁵¹ alium vendentes⁵² et ementes eiecit⁵³ de templo et mensas⁵⁴ nummulariorum⁵⁵ et⁵⁶ cathedras vendentium proprio evertit flagello et eiecit de templo. Et sicut alibi ait: Deus stetit in synagoga deorum, in medio autem deos⁵⁷ discernit. Et alibi: Ego⁵⁸ dixi⁵⁹: Dii estis et filii excelsi omnes. Nullus enim, ut reor⁶⁰, invenitur inter nos, qui velit suum servum ab alio quam⁶¹ <V630, f. 22ra> a se iudicari⁶². Quod⁶³ si praesumptum fuerit, aut multa ipsa⁶⁴ indignatione⁶⁵ irascitur aut potius ultionem⁶⁶ <SG670, p. 57a> quaerit super eo⁶⁷. Si vero hoc inter homines agitur, quid putatis faciet deus deorum et dominus dominantium, qui⁶⁸ ultionem suorum promisit non differre^{69 70} servorum⁷¹? Unde et ipse per prophetam loquitur dicens: Deus ultionum dominus, deus ultionum <VD38, f. 38va> libere egit, et reliqua. Et apostolus inquit: Tu, quis es, qui iudicas servum⁷² alienum? Suo enim <I83, f. 42rb> domino stabit⁷³ aut cadit⁷⁴. Et ipse: Nolite iudicare in⁷⁵ invicem, sed hoc⁷⁶ iudicate magis, ne ponatis offendiculum fratri vel scandalum. Et dominus per prophetam inquit: Qui vos tangit, tangit pupillam oculi mei. Nam si aliquis nunc in malum oculos alicuius principis incipit tractare, manifeste reus maiestatis iudicatur et infamis⁷⁷ efficitur aut potius capitali sententiae⁷⁸ subiacet.

Haec, fratres, valde cavenda sunt, et quod homines nolunt sibi fieri, deo deorum non debent inferre⁷⁹, ne forte irascatur dominus et faciet⁸⁰ vindictam eorum etiam in eos, qui non peccaverunt⁸¹, quia perit saepissime iustus pro impio. Imitandus⁸² est etiam propheta, per quem dominus ait: Per<SG670, p. 57b>ambulabo⁸³ in simplicitatem⁸⁴ cordis mei, in medio domus meae, non proponebam coram oculis verbum os Belial, detrahentem⁸⁵ in abscondito sodalem⁸⁶ suum, hunc interficiebam. Et⁸⁷ hi⁸⁸ cavendi sunt, e⁸⁹ quibus Salomon ait: Sicut noxius⁹⁰ est, qui mittit lanceas et sagittas et⁹¹ mortem, sic vir, qui fraudulenter⁹² nocet amico suo, et cum fuerit depraehensus⁹³, dicit⁹⁴: Ludens <I83, f. 42va> feci. Sicut carbones ad prunas et⁹⁵ ligna ad ignem, sic homo iracundus suscitat <VD38, f. 38vb> rixas, verba susurronis⁹⁶ quasi simplicia, et ipsa perveniunt ad intima ventris. Et si detractores quorumque⁹⁷ graviter iudicantur⁹⁸ et in perditionis laqueum cadunt, multo magis laceratores et detractores atque⁹⁹ accusatores memoratorum eius famulorum atque persecutores damnantur, et in baratrum¹⁰⁰, nisi se correxerint et per eorum satisfactionem condignam egerint¹⁰¹ poenitentiam, indubitanter vadunt et vindicibus flammis exuruntur. Quapropter oportet omnes ab his cavere <N442, f. 22rb> et non solum non¹⁰² facere, sed nec facientibus¹⁰³ consentire¹⁰⁴, quia non solum, <SG670, p. 58a> qui faciunt, damnantur, sed qui consentiunt facientibus. De talibus et his similibus ipsa veritas ait: Vulpes foveas¹⁰⁵ habent et volucres caeli nidos, filius¹⁰⁶ autem hominis non habet, ubi caput reclinet, <V630, f. 22rb> id est, in talibus <Bcan4, f. 44r> non habitat dominus, nec ipsi manent in eo. Et Salomon loquitur dicens: Qui fodit foveam, incidet¹⁰⁷ in eam, et qui volvit lapidem, revertitur ad eum¹⁰⁸. Lingua fallax¹⁰⁹ non amat ve<I83, f. 42vb>ritatem, et os lubricum¹¹⁰ operatur ruinas. Grave est saxum et¹¹¹ onerosa arena, sed ira stulti utraque¹¹² gravior. Hominem, qui calumniatur animae, sanguinem, si¹¹³ usque ad¹¹⁴ lacum^{115 116} fugerit¹¹⁷, nemo sustinet¹¹⁸, qui se iactat¹¹⁹ et <VD38, f. 39ra> dilatat¹²⁰, iurgia concitat, qui sperat in domino, sanabitur¹²¹, qui confidit in corde suo, stultus¹²² est, qui autem graditur¹²³ sapienter, ipse salvabitur. Qui fortiter premit ubera ad¹²⁴ eliciendum¹²⁵ lac, exprimit butirum¹²⁶, qui vehementer emulgitur¹²⁷, elicit¹²⁸ sanguinem, et¹²⁹ qui¹³⁰ provocat iras¹³¹, producit discordias.

Haec¹³² et alia perpericulosa¹³³ considerantes apostoli statue<SG670, p. 58b>runt, ne facile¹³⁴ <O93, f. 6rb> commoverentur aut lacerarentur¹³⁵ vel accusentur¹³⁶ columnae sanctae¹³⁷ dei ecclesiae, quae apostoli et successores eorum non immerito dicuntur. Sed¹³⁸ si quis adversus eos vel ecclesias eorum commotus¹³⁹ fuerit aut causas¹⁴⁰ habuerit, prius ad eos recurrat¹⁴¹ caritatis studio, ut familiari colloquio commoniti ea sanent, quae sananda sunt, et caritative¹⁴² emendent¹⁴³, quae iuste emendanda agnoverint¹⁴⁴. Si¹⁴⁵ autem aliqui¹⁴⁶ eos, priusquam haec¹⁴⁷ egerint, lacerare, accusare aut <I83, f. 43ra> infestare^{148 149} praesumpserint¹⁵⁰, excommunicentur et minime absolvantur, antequam per satisfactionem¹⁵¹, ut iam dictum est, condignam egerint poenitentiam, quoniam iniuria eorum ad Christum pertinet, cuius legatione¹⁵² funguntur. Nec hoc mirum, quia¹⁵³, si quisquam¹⁵⁴ nostrum cuidam suorum legationem iniungeret, et a quoquam impediretur aut subditorum^{155 156} suorum dispiceretur¹⁵⁷, mox indignatus irasceretur, aut¹⁵⁸ talia, prout potuerit¹⁵⁹, vindicaret et ad <VD38, f. 39rb> iniuriam ac contumeliam sui hoc factum reputaret et¹⁶⁰ talionem¹⁶¹, si in prae<SG670, p. 59a>senti non poterit¹⁶², futuris temporibus redderet. Nam¹⁶³, si in hominum causa haec fiunt, quid¹⁶⁴ putatis¹⁶⁵, deus faciet de suis, qui nec capillum capitis eorum perire dixerit¹⁶⁶? Unde et dominus per Naum prophetam loquitur dicens¹⁶⁷: Deus aemulator¹⁶⁸ et ulciscens dominus, ulciscens dominus et¹⁶⁹ habens furorem, ulciscens¹⁷⁰ dominus¹⁷¹ in hostes suos et irascens ipse inimicis suis. <V630, f. 22va> Ante faciem indignationis eius, quis sta<N442, f. 22va>bit, et quis resistet in ira furoris eius? Indignatio eius effusa est sicut ignis, et petrae dissolutae sunt ab eo. Bonus est dominus et confortans <I83, f. 43rb> in die tribulationis et sciens sperantes in se, et reliqua¹⁷². Quaedam autem ex his iam aliis fratribus scripsimus, quae totiens sunt replicanda, quotiens fuerint¹⁷³ necessaria.

Eiectionem^{174 175} quoque, ut supra memoratum est, summorum sacerdotum sibi dominus reservavit, licet electionem eorum bonis sacerdotibus et spiritalibus populis¹⁷⁶ concessisset. Electionem enim illorum taliter apostolus fieri iubet: Si quis sine crimine est, unius uxoris virum, filios habentem¹⁷⁷ fideles, non in accusatione¹⁷⁸ luxuriae, aut non subditos, et reliqua. <SG670, p. 59b> Si¹⁷⁹ enim sine crimine sacerdos <VD38, f. 39va> eligi praecipitur, nullatenus ab hominibus¹⁸⁰ criminibus irretitis^{181 182} accusari aut calumniari permittitur, nec ab aliis quam ab¹⁸³ his, qui sine crimine sunt, et iusta¹⁸⁴ electione¹⁸⁵, si necessitas fuerit¹⁸⁶, aut ipsi volendo¹⁸⁷ domino servire elegerint sacerdotesque¹⁸⁸ sine crimine fieri¹⁸⁹ et ordinari possint, et tales per omnia fuerint, quales eligi sacerdotes¹⁹⁰ iubentur.

Porro¹⁹¹ et Moysi praecipitur, ut eligat¹⁹² presbyteros, unde et in proverbiis dicitur: Gloria senum canicies. Haec vero canicies sapientiam designat, de qua scrip<I83, f. 43va>tum est: Canicies hominum prudentia est. <Bcan4, f. 44v> Cumque nongentos et amplius annos ab Adam usque ad Abraham vixisse homines legerimus¹⁹³, nullus alius primus¹⁹⁴ appellatus est presbyter, id est senior, nisi Abraham, qui multo paucioribus vixisse annis¹⁹⁵ convincitur. Non ergo propter decrepitam senectutem, sed propter¹⁹⁶ sapientiam presbyteri nominantur. Initium enim sacerdotii Aaron fuit, licet Melchisedech prior obtulerit sacrificium¹⁹⁷, et post hunc <SG670, p. 60a> Abraham¹⁹⁸, Isaac¹⁹⁹ et Iacob. Sed hi²⁰⁰ spontanea voluntate, non sacerdotali auctoritate ista fecerunt. Ceterum²⁰¹ Aaron primus in lege sacerdotale nomen accepit primusque pontificali stola indutus victimas obtulit iubente domino ac loquente <VD38, f. 39vb> ad Moysen: Accipe, inquit, Aaron et filios eius²⁰², et applicabis²⁰³ ad ostium tabernaculi testimonii. Cumque laveris patrem cum filiis aqua, indues²⁰⁴ Aaron vestimentis suis²⁰⁵, id est, lineam²⁰⁶ et tunicam²⁰⁷ superhumerale²⁰⁸ et rationale, quod constringes balteo, et pones tiaram in capi<V630, f. 22vb>te eius et laminam sanctam super tiaram, et oleum unctionis²⁰⁹ fundes super caput eius, atque hoc²¹⁰ ritu con<I83, f. 43vb>secrabitur domino. Filios quoque illius applicabis et indues tunicis lineis, cingesque balteo, Aaron scilicet²¹¹ et liberos eius, et impones²¹² eis mitras, eruntque sacerdotes mei religione perpetua. Quo loco contemplari²¹³ oportet Aaron summum sacerdotem, id est episcopum²¹⁴, fuisse, porro filios eius <N442, f. 22vb> presbyterorum demonstrasse figuram. Hoc enim <SG670, p. 60b> fuit inter Aaron summum sacerdotem et filios eius, qui²¹⁵ sacerdotes erant, quod Aaron super tunicam accipiebat²¹⁶ poderem²¹⁷, stolam sanctam et coronam auream, mitram²¹⁸ et zonam auream et superhumerale²¹⁹ et reliqua, quae praefixa sunt. Filii autem Aaron super tunicas lineas cincti tantummodo et tiarati assistebant sacrificio²²⁰ domini.

<O93, f. 6va> In²²¹ novo autem testamento post Christum dominum nostrum a Petro sacerdo<VD38, f. 40ra>talis coepit ordo, quia ipsi primo pontificatus in ecclesia Christi datus est dicente domino ad eum: Tu es, inquit²²², Petrus et super hanc petram aedificabo ecclesiam²²³ meam, et portae inferi non praevalebunt²²⁴ adversus eam²²⁵, et tibi dabo claves regni caelorum. Hic ergo ligandi solvendique potestatem <I83, f. 44ra> primus accepit a domino, primusque ad fidem populum gratia dei²²⁶ virtute suae praedicationis adduxit. Ceteri vero apostoli cum eodem pari²²⁷ consortio honorem et potestatem acceperunt ipsumque principem eorum esse voluerunt. Qui etiam²²⁸ iubente domino in toto orbe dispersi evangelium praedicaverunt. <SG670, p. 61a> Ipsis quoque decedentibus²²⁹ in loco eorum successerunt²³⁰ episcopi, quorum ordinatio praetaxato^{231 232} fieri debet ordine et modo, quos, qui recipit et verba eorum, deum recipit. Qui autem eos spernit²³³, eum, a quo missi sunt, et cuius²³⁴ funguntur legatione, spernit et ipse indubitanter spernetur a domino. Videntes autem ipsi apostoli messem esse²³⁵ multam et operarios paucos, rogaverunt dominum messis, ut mitteret operarios in messem suam. Unde electi ab eis²³⁶ sunt²³⁷ septuaginta discipuli, quorum typum gerunt presbyteri atque in²³⁸ eorum loco sunt constituti in ecclesia, de quorum ordinatione et reliquorum ministrorum supra di<VD38, f. 40rb>xisse sufficiat.

Porro²³⁹ quod episcopus non ab uno, sed a²⁴⁰ cunctis consensu aut²⁴¹ praesentia²⁴² comprovincialium²⁴³ est ordinandus, et nullatenus minus <I83, f. 44rb> quam²⁴⁴ a tribus ceteris consentientibus cunctis, idcirco instituente domino fieri iubetur, <V630, f. 23ra> ne aliquid contra fidem ecclesiae unius²⁴⁵ tyrannica²⁴⁶ auctoritas²⁴⁷ moliretur²⁴⁸ et regula vel fides confunderetur credentium²⁴⁹.

Provinciae²⁵⁰ autem multo ante Christi adventum tempore <Bcan4, f. 45r> divisae sunt maxima ex parte <SG670, p. 61b> et postea ab apostolis et beato Clemente praedecessore²⁵¹ nostro ipsa divisio est renovata et in capite provinciarum²⁵², ubi dudum primates legis²⁵³ erant saeculi ac prima iudiciaria potestas, ad quos, qui per reliquas civitates commorabantur, quando eis²⁵⁴ necesse erat²⁵⁵, qui ad aulam imperatorum vel regum confugere non poterant, vel quibus permissum non erat, confugiebant²⁵⁶ pro oppressionibus vel iniustitiis suis ipsosque appellabant, quo<N442, f. 23ra>tiens opus erat, sicut in lege eorum praeceptum erat. Ipsis^{257 258 259} quoque in civitatibus vel locis nostri^{260 261} patriarchas vel primates, qui unam formam tenent, licet diversa sint nomina, leges^{262 263} divinae et²⁶⁴ eclesiasticae²⁶⁵ <VD38, f. 40va> poni²⁶⁶ et esse iusserunt, ad quos episcopi, si necesse fuerit, confugerent eosque²⁶⁷ appellarent, et ipsi nomine primatum²⁶⁸ fruerentur²⁶⁹ et²⁷⁰ <I83, f. 44va> non²⁷¹ alii. Reliquae²⁷² vero metropolitanae civitates, quae²⁷³ minores iudices habebant²⁷⁴, licet maiores comitibus essent, haberent²⁷⁵ metropolitanos suos, qui praedictis iuste oboedirent primatibus, sicut et²⁷⁶ in legibus saeculi olim ordinatum erat, qui non primatum²⁷⁷, <SG670, p. 62a> sed aut metropolitanorum²⁷⁸ aut archiepiscoporum nomine fruerentur. Et licet singulae metropoles civitates suas provincias habeant²⁷⁹, et suos metropolitanos²⁸⁰ habere debeant episcopos, sicut prius metropolitanos iudices habebant²⁸¹ saeculares, primates tamen, ut²⁸² praefixum est, et tunc et nunc habere iussae sunt, ad quos post sedem apostolicam summa negotia conveniant, ut ibidem, quibus necesse²⁸³ fuerit, releventur²⁸⁴ et iuste²⁸⁵ restituantur, et hi, qui iniuste opprimuntur, iuste reformentur atque²⁸⁶ fulciantur, episcoporumque²⁸⁷ causae et summorum²⁸⁸ negotiorum iudicia²⁸⁹ salva^{290 291} apostolicae sedis auctoritate iustissime terminentur. Haec ab antiquis, haec ab²⁹² apostolis, haec a sanctis <VD38, f. 40vb> patribus accepimus, vobisque, ut postulastis, rimanda²⁹³ et futuris te<I83, f. 44vb>nenda temporibus mittimus, et reliquis fratribus praedicanda ac²⁹⁴ cunctis fidelibus tradenda mandamus, ne pastorum imperitia, qui sequuntur, deteriores fiant dicente domino per prophetam: Ipsi pastores ignoraverunt intellegentiam, quos rursus dominus detestatur dicens: Et tenentes legem nescierunt me. <V630, f. 23rb> Nesciri ergo veritas se ab eis conquaeritur^{295 296} et <SG670, p. 62> nescire²⁹⁷ se²⁹⁸ principatum nescientium protestatur, quia profecto hi, qui ea, quae sunt domini, nesciunt, a domino nesciuntur Paulo attestante²⁹⁹, qui ait: Si quis ignorat, ignorabitur. Hinc³⁰⁰ et psalmista non optantis animo, sed prophetantis mysterio³⁰¹ denuntiat <O93, f. 6vb> dicens: Obscurentur oculi eorum, ne videant, et dorsum eorum semper incurva. Obscuratis³⁰² ergo oculis dorsum flectitur³⁰³, quoniam, cum³⁰⁴ lumen scientiae perdunt, qui³⁰⁵ praeeunt, sine dubio ad portanda³⁰⁶ peccatorum onera inclinantur³⁰⁷ sequentes. Hic ergo inter manus latronum et dentes furentium luporum utcumque versamur³⁰⁸.

Ideo et docere alios et nos ipsos, prout dominus dederit, providere debemus. <I83, f. 45ra> Sane^{309 310} <VD38, f. 41ra> percussor³¹¹ ille dicitur doctor, qui sermone inutili conscientiam percutit infirmorum. Ideo tenere vos et omnes fideles oportet eum, qui secundum doctrinam est fidelem sermonem, ut potens sit consolari in doctrina sancta et contradicentes redarguere, et recte viventes <N442, f. t23rb> atque rectam fidem tenentes consolidare.

<SG670, p. 63a> <Bcan4, f. 45v> Illis³¹² ergo³¹³, qui dicunt, quod filius in eo minor est, quia propheta inquit: Verbum faciet dominus breviatum universo orbi, ita respondendum divinis est testimoniis: Verbum breviatum, quod dominus faciet³¹⁴ super terram non imminutionem³¹⁵ deitatis in filio dei significat, sed dispensationem susceptae carnis annuntiat, in qua³¹⁶ dispensatione non solum³¹⁷ patre hominis filium, sed etiam³¹⁸ angelis legimus minoratum Paulo apostolo attestante: Eum autem, inquit, modice³¹⁹ minus quam³²⁰ angelis minoratum vidimus Iesum propter passionem mortis gloria et honore coronatum. Et infra: Propter quam causam non confunditur fratres eos vocare dicens: Annuntiabo nomen tuum fratribus meis, in me<I83, f. 45rb>dio ecclesiae laudabo te. Et propheta inquit: Minorasti eum paulo minus ab angelis, gloria et honore coronasti eum, et ut verbum dei patris breviatum non esse in filio doceamus, <VD38, f. 41rb> hanc ex³²¹ Isaiae prophetae³²² volumine sententiam³²³ approbamus: Numquid adbre<SG670, p. 63b>viatus factus est sermo meus^{324 325} aut parvus, ut non possim redimere? Aut non est in me virtus ad liberandum? dicit dominus omnipotens. Et iterum: Haec dicit dominus omnipotens: Numquid adbreviata³²⁶ est manus mea, ut salvare non possit? Aut non potest vivificare cor humilium et spiritum contritorum? Et ut brachium patris, quae <V630, f. 23va> manus est, filium esse doceret³²⁷, intulit dicens: Paravit dominus brachium sanctum suum in oculis omnium gentium et videbunt omnes fines terrae salutare eius. Nam et novissimo tempore³²⁸ hic sensus non inaniter poterit coaptari, in quo tempore dominus pro redemptione nostra carnem³²⁹ suscipiendo³³⁰ advenit, ut et illum, qui habebat mortis imperium, sua morte destrueret, et eos, quos in tenebris et umbra mortis captivos subegerat^{331 332}, virtutis³³³ suae potentia in ipso parvo et³³⁴ exiguo³³⁵ temporis³³⁶ spacio liberaret. De hoc etiam exiguo tempore discipulos instruebat, dum <I83, f. 45va> eos in lucem³³⁷, cum adhuc tempus haberent, incedere praemonebat: Pueri, inquit, novis<SG670, p. 64a>sima hora est, dum lucem habetis, ambulate in lucem³³⁸, ne vos tenebrae compraehendant. Et in canonicis <VD38, f. 41va> apostolorum legitur epistolis: Filioli, novissima hora est, quia multi pseudoprophetae³³⁹ exierunt³⁴⁰ in hunc mundum³⁴¹. Et Paulus apostolus: Tempus³⁴² enim breve est. Et iterum: Praeterit³⁴³ enim figura huius mundi. Et iterum: Omnia haec ad³⁴⁴ correptionem³⁴⁵ nostram facta sunt, in quos³⁴⁶ finis³⁴⁷ saeculorum³⁴⁸ obvenit³⁴⁹. Nam dominus in ipsa oratione³⁵⁰ dominica³⁵¹ breviavit nobis sermonem, dum nos a multiloquio³⁵² prohibens pauca docuerit³⁵³, quae pertineant ad salutem. Cum oratis, inquit, nolite multum loqui. Et infra: Vos autem, cum ora<N442, f. 23va>tis, dicite: Pater noster, qui es in caelis, et cetera. Non enim propheta filium dei in hoc capitulo minoratum designavit in verbo, quoniam ipse in prophetis retro tempore loquebatur, qui etiam nunc per apostolos et³⁵⁴ apostolicos viros novissimo tempore loquitur: Ego, inquit, qui³⁵⁵ loquebar in³⁵⁶ servos³⁵⁷ meos prophetas, ecce <SG670, p. 64b> adsum. Et alius <I83, f. 45vb> propheta: Sicuti est ab initio usque in saeculum, neque adiectum est ei neque minuetur illi³⁵⁸, quoniam ipse est dominus creaturae suae. Ecce quale³⁵⁹ verbum breviatum fecit dominus³⁶⁰ in orbem terrarum, non quia, ut illi putant, inferiorem patri³⁶¹ intimaret³⁶² hominibus filium, sed quia³⁶³ novissimum eius annuntiaret adventum.

Si³⁶⁴ ergo, ut praedictum est, Aaron filii³⁶⁵ presbyterorum figuram gestabant et Aaron summi <Bcan4, f. 46r> sacerdotis³⁶⁶, id est episcopi, Moyses³⁶⁷ <VD38, f. 41vb> indubitanter Christi tenebat³⁶⁸ formam, quoniam fuit³⁶⁹ similitudo mediatoris dei, qui est inter deum et hominem Iesus Christus, qui est verus dux populorum et verus princeps sacerdotum et dominus pontificum, cui est honor et gloria in saecula saeculorum. Amen.

O93, f. 6vb; N442, f. 23va; V630, f.23va; I83, f. 45vb; VD38, f. 41vb; SG670, p. 64b; Bcan4, f. 46r

1 Überschrift] EPISTOLA SANCTI ANACLETI PAPAE DE PRIMORDIO VEL ORDINATIONE PONTIFICUM SG670

2 ITALIAE korr. aus ITALI O93

3 ARCHIEPISCOPORUM ET RELIQUORUM fehlt I83; VD38; Bcan4

4 CETERISQUE korr. aus CERISQUE VD38

5 am Rande XVIII Bcan4

6 am Rande honorem VD38

7 quam korr. aus quia SG670

9 filii fehlt N442

10 am Rande quamvis VD38

12 am Rande manifestemur VD38

13 am Rande interpretationibus VD38

15 sed fehlt VD38

16 tribuit] tribuit et O93; SG670; Bcan4; distribuit I83

17 principe apostolorum] apostolorum principe korr. aus principe SG670

18 apostolorum fehlt I83; VD38; Bcan4

21 episcopis fehlt I83; SG670

22 sunt fehlt VD38

23 interlinear inquisitionem VD38

24 chrismate SG670; Bcan4

25 permulgata, interlinear pro SG670

27 potuerint I83; VD38; SG670; Bcan4

28 desint korr. aus desinit VD38

29 prius Bcan4

30 domini fehlt VD38

32 praebentibus korr. aus praebebentibus SG670

33 ordinentur korr. aus ordinetur Bcan4

34 communi voto] communiter VD38

37 Ceterorum autem graduum distributio trium veracium testium episcopi scilicet probatione sufficere potest fehlt I83; VD38; SG670; Bcan4

39 am Rande De non accusandis episcopis O93; N442; Vor Accusatio Rubrik DE NON ACCUSANDIS EPISCOPIS VD38; am Rande XVIIII Bcan4

40 quoque eorum] eorum quoque V630

41 super] super de VD38

42 am Rande hic agant VD38

43 am Rande peccatis VD38

44 debet korr. aus debent VD38

45 noluit korr. aus voluit SG670

46 am Rande manifestum est VD38

47 ab fehlt I83; Bcan4

48 hominibus V630

49 ipso domino exemplo] exemplo ipso domino N442; ipso domino exemplum VD38

50 exemplum VD38; SG670

51 per fehlt SG670

52 vendentes korr. aus vedentes SG670

55 nummulariorum korr. aus nummolariorum SG670

56 et cathedras] cathedrasque SG670

57 deus N442; I83; Bcan4

59 dixit Bcan4

60 am Rande arbitror VD38

61 quam] qua nisi VD38

63 Quod si korr. aus Quod N442

64 ipse V630; SG670

65 indignationem VD38

66 am Rande vindictam VD38

69 am Rande prolongare VD38

70 differre korr. aus deferre V630

71 suorum Bcan4

72 servum alienum] alienum servum Bcan4

73 stat korr. aus stabit V630; stat VD38

74 cadet I83; SG670; cadit korr. aus cadet Bcan4

75 in fehlt V630

76 hoc fehlt I83; SG670; Bcan4

77 am Rande repraehensibilis vituperabilis VD38

78 sententia I83; Bcan4

79 inferri V630; N442

80 faciat N442; SG670

81 peccaverunt] peccaverunt ut I83; Bcan4; peccaverunt et SG670

84 simplicitate I83; VD38; SG670; Bcan4

85 Drahentem O93; Detrahentes Bcan4

86 am Rande socium VD38

87 Et hi korr. aus Et Bcan4

88 hi fehlt I83; SG670

89 de VD38; SG670

90 am Rande nocivus VD38

92 fradulenter VD38; fraudolenter SG670; fraudulentem Bcan4

93 depraehensus dicit] depraehensus dicet korr. aus depraehensus VD38

94 dicit fehlt O93; N442; dicens Bcan4

96 am Rande secreti detractoris VD38

97 am Rande singulorum VD38

98 vindicantur I83; SG670; Bcan4

100 am Rande foveam VD38

101 egerit I83; Bcan4

102 non fehlt N442; I83; VD38; SG670; Bcan4

103 facientibus korr. aus faccentibus V630

104 assentire I83; Bcan4; assentiri SG670

105 foveas korr. aus foves VD38

106 filius korr. aus filios N442

107 incidit SG670

108 eum korr. aus eam V630

109 fallax non korr. aus fallax N442

110 am Rande instabile VD38

111 et fehlt I83

112 utraque] in utroque korr. aus utraque V630; utroque I83; VD38; SG670; Bcan4

113 si usque] suisque N442; VD38

114 ad korr. aus a Bcan4

115 laqueum am Rande captionem perditionem VD38

118 suscitet I83; SG670; Bcan4

119 am Rande laudat gloriatur VD38

121 salvabitur VD38

122 stultus korr. aus sultus VD38

123 am Rande ambulat VD38

124 am Rande ad sucipiendum VD38

125 deliciendum SG670

126 batirum V630

127 emulgetur VD38; emulget SG670

128 am Rande exprimit educit VD38

129 et qui korr. aus et N442; V630

130 qui fehlt VD38

132 Vor Haec Rubrik ORDO ACCUSATIONIS V630; am Rande XX Bcan4

133 periculosa V630

135 lacerarentur korr. aus lacerentur V630

136 accusarentur V630; SG670

137 sancti VD38

138 Sed si korr. aus sed V630

139 am Rande excitatus VD38

140 causas korr. aus casas Bcan4

141 recurrat caritatis studio, ut familiari colloquio commoniti ea sanent, quae sananda sunt, et korr. aus recurrat VD38

146 aliquid Bcan4

147 haec egerint] egerint haec V630

148 am Rande persequi VD38

149 am RandeUt hi excommunicentur qui contra episcopos nequiter egerint I83

150 presumpserint korr. aus presumpserit I83

151 satisfactionem korr. aus factionem Bcan4

152 legationem I83; Bcan4

153 quia fehlt V630

154 quisque V630

155 subiestorum I83; subiectorum Bcan4

156 subditorum eorum] a subditis suis SG670

157 despiceretur V630; SG670

159 poterat I83; SG670; Bcan4

160 et fehlt I83; VD38; SG670; Bcan4

161 am Rande vindictam VD38

162 posset korr. aus poterit V630; poterat I83; Bcan4; posset korr. aus possent SG670

163 Vor Nam Rubrik QUID SIT TALIO V630 (durch Unterstreichung gelöscht)

164 quod Bcan4

165 putatis] putatis ut Bcan4

166 dixit SG670

167 dicens fehlt SG670

168 am Rande indignans VD38

169 et habens furorem fehlt SG670

170 ulciscens korr. aus ulciscen VD38

171 dominus] dominus et Bcan4

172 reliqua. Quaedam autem ex his iam aliis fratribus scripsimus, quae totiens sunt replicanda, quotiens fuerint necessaria korr. aus reliqua O93

174 Electionem VD38

175 am Rande De electione episcoporum VD38

176 hominibus korr. aus bonis SG670

177 habentes O93; I83; habens Bcan4

178 accusationem I83; Bcan4

180 omnibus I83; hominibus] hominibus etiam SG670

181 am Rande conligatis VD38

182 irretitis korr. aus irritetis Bcan4

184 iuxta I83; Bcan4

185 electionem Bcan4

186 fuerit korr. aus fierit VD38

187 volenter korr. aus volendo SG670

188 sacerdotesque] sacerdotes quae I83; sacerdotes SG670

189 fier VD38

190 sacerdos I83

191 am Rande Quod non liceat ulli accusare episcopum nisi talis fuerit ut episcopus fieri possit VD38

192 eligat korr. aus ieligat I83

193 legimus VD38

194 prius korr. aus primus SG670

195 annos I83; Bcan4

196 propter] propter suam Bcan4

197 sacrificium] sacrificium deo VD38; sacrificium deo korr. aus sacrificium Bcan4

198 Abraham] abraham et I83

199 iasaac VD38

200 hi fehlt SG670

202 eius fehlt VD38

203 adplicabitis Bcan4

204 induens Bcan4

205 suis fehlt SG670

206 linea VD38; SG670

207 tunicam] tunicam et V630; tunica et I83; tonica et VD38; tunica SG670; Bcan4

208 superhumerale et rationale] superhumerali et rationali I83; VD83; SG670; Bcan4

209 occionis I83

210 am Rande hoc modo et consuetudine VD38

211 scilicet] si licet I83

212 inponas O93; VD38

213 am Rande considerare VD38

214 episcopum korr. aus epicopum I83

215 qui] qui et ipsi I83; SG670; Bcan4; qui et VD38

216 accipiebat korr. aus acciebat SG670

217 podere I83; Bcan4

219 superhumeralem I83

220 sacrificium I83; VD38; Bcan4

221 am Rande Quod in novo testamento a petro cepit ordo sacerdotalis VD38; XXIIII Bcan4

222 inquit fehlt VD38

223 ecclesiam meam korr. aus ecclesiam V630

224 praevabunt SG670

226 die] dei et VD38

227 am Rande simili VD38

228 et korr. aus erant SG670

229 interlinear id est defunctis SG670

230 successerunt korr. aus successorum SG670

231 am Rande praescripto VD38

232 prętaxato korr. aus prętextato V630

233 spernit eum korr. aus spernit SG670

234 cuuius Bcan4

235 esse fehlt SG670

237 sunt fehlt N442; I83; VD38

238 in fehlt I83

239 am Rande Rubrik De episcopis, primatibus et patriarchis eorumque ministerio I83; XXV Bcan4

241 aut korr. aus et O93

243 cumprovincialium Bcan4

244 quam a korr. aus quam N442

246 am Rande crudelis VD38

247 auctoritate SG670

248 am Rande Praepararet conaretur VD38

249 credentium fehlt VD38

250 am Rande De episcopis, primatibus et patriarchis eorumque ministerio O93; V630 (Vor Provintiae); N442; VD38 (Vor Provintię); XXVI Bcan4

251 praecessore SG670

252 provintiarum korr. aus provintiorum Bcan4

253 legis korr. aus leges V630; lege korr. aus leges SG670; leges Bcan4

255 erant I83; Bcan4

256 confugiebant korr. aus confugebant V630; Bcan4

257 Ipsi O93; I83

258 Ipsi] Ipsi si apostoli korr. aus Ipsi SG670; Ipsi Bcan4

259 Ipsis quoque korr. aus Ipsis N442

260 nostris N442

261 nostris patriarchas korr. aus nostri patriarchę SG670

262 leges korr. aus legis V630; legis N442; I83; Bcan4

263 leges divinae] lege divina korr. aus leges divinę SG670

264 et fehlt I83; SG670; Bcan4

265 ecclesię SG670

266 poni et esse] pręesse SG670

267 eos I83; Bcan4

268 primatum korr. aus primatem V630; primatum korr. aus primatu SG670

269 fruerentur et non alii] fruerentur korr. aus fruerentur et alii SG670

270 et non fehlt I83; et non alii fehlt VD38

271 non fehlt I83; Bcan4

273 quae] quę si olim korr. aus quę SG670

275 haberent] haberent si nunc korr. aus haberent SG670

276 et fehlt V630; N442

277 interlinear um SG670

278 metropolitarum SG670; metropolitanorum korr. aus metropolitorum Bcan4

279 habeant, et suos metropolitanos habere debeant episcopos, sicut prius metropolitanos iudices habebant fehlt SG670

281 habebeant korr. aus habeant O93; V630; habeant I83; Bcan4

282 am Rande an confirmata est VD38

283 neces I83

284 revelentur Bcan4

285 iniuste Bcan4

286 aque I83

287 episcoporum I83; SG670; Bcan4

288 summarum V630

289 iudica I83

290 am Rande servata VD38

291 silva I83

292 ab fehlt I83

293 am Rande investiganda VD38

294 ac korr. aus a O93; V630

295 am Rande murmurat adclamat VD38

296 queritur SG670

297 nescire se korr. aus nescire SG670

298 se fehlt I83; VD38; Bcan4

300 hic Bcan4

301 ministerio I83; SG670; Bcan4

302 Obscuratis korr. aus Obscuritatis V630

304 cum lumen] culmen I83

305 am Rande qui procedunt VD38

306 portandum Bcan4

308 am Rande habitamus VD38

309 am Rande Sane percussor O93

310 Si I83; Sane] si quidem korr. aus si SG670; Sane korr. aus Si Bcan4

314 facit I83; Bcan4

315 immutationem I83

317 solum] solum a korr. aus solum SG670

318 etiam] etiam ab korr. aus etiam SG670

320 quam] quam ab korr. aus quam SG670

321 ex fehlt V630

323 sententiam approbamus] approbamus scientiam V630

324 meus korr. aus meos VD38

325 meus aut korr. aus meus O93

326 adbreviata korr. aus adbreata I83

327 docere I83; Bcan4

328 tempori I83; VD38; SG670

329 carne I83; Bcan4

330 suscipienda I83; Bcan4

331 am Rande subiugaverat VD38

332 subegerit I83; Bcan4

334 et exiguo] exigui VD38

335 am Rande brevis VD38

336 temporis korr. aus tempore V630

338 luce VD38; SG670

339 speudoprophetę SG670

340 exierunt korr. aus exerunt O93

342 apostolus: Tempus enim breve est. Et iterum korr. aus apostolus V630

343 Preteriit V630; Bcan4; Praeriit I83¸ Preteriet VD38

344 am Rande ad increpationem sive admonitionem VD38

345 correctionem V630

346 quo N442; I83; VD38

347 finis korr. aus fines O93; fines V630

348 saeculorum korr. aus saeculorum de I83

349 obvenerunt V630

351 dominica fehlt I83; VD38; SG670; Bcan4

352 multiloquio Bcan4

353 docuerint Bcan4

354 et] et per I83; VD38; SG670; Bcan4

356 in] per in VD38

357 servos meos prophetas] servis meis prophetis SG670

358 illi fehlt I83; SG670; Bcan4

360 dominus] dominus super VD38

362 am Rande designaret VD38

363 quis korr. aus qua VD38

365 filii presbyterorum figuram gestabant et Aaron fehlt I83; VD38; SG670; Bcan4

366 sacerdotes Bcan4

367 Moyses] moyses autem korr. aus moyses SG670

368 tenebat korr. aus tenebant VD38