PATRIARCHIS ET PRIMATIBUS² AC RELIQUIS <V630, f. 23vb> EPISCOPIS, ET QUOD <O93, f. 7ra> ECCLESIA ROMANA CARDO³ ET CAPUT SIT⁴ OMNIUM ECCLESIARUM.

Anacletus⁵ servus Christi Iesu⁶, in apostolica sede a domino constitutus et a sancto Petro apostolorum principe presbyter ordinatus omnibus episcopis et reliquis Christi sacer<SG670, p. 65a>dotibus salutem.

Benedictus deus⁷ et pater domini nostri Iesu Christi, qui benedixit nos in⁸ omni benedictione spiritali in caelesti<I83, f. 46ra>bus in Christo, sicut elegit nos in⁹ ipso ante mundi constitutionem, ut essemus sancti et immaculati in conspectu eius in caritate, praedestinans¹⁰ nos¹¹ in adoptionem filiorum per Iesum Christum in ipsum¹² secundum propositum voluntatis suae in laudem gloriae gratiae suae, in qua gratificavit nos in dilecto filio suo, in quo habemus redemptionem per sanguinem eius, remissionem peccatorum secundum divitias gratiae eius, qua¹³ abundavit¹⁴ in¹⁵ nobis in omni sapientia et prudentia, <VD38, f. 42ra> ut notum faceret nobis sacramentum voluntatis suae secundum bonum placitum eius, quod proposuit in eo, in¹⁶ dispensatione plenitudinis¹⁷ temporum, instaurare¹⁸ omnia in Christo, quae in caelis et quae in terra sunt, in ipso. In quo etiam sorte vocati sumus praedestinati secundum propositum¹⁹ eius, qui omnia operatur secundum consilium²⁰ voluntatis suae, ut simus²¹ in laudem gloriae eius, qui ante <SG670, p. 65b> speravimus in Christo.

De primatibus, carissimi, super quibus me quidam vestrum consuluerunt²², aut^{23 24} si esse deberent an non, quantum²⁵ hactenus de his a beato Petro apostolo et a²⁶ reliquis apostolis et a beato Clemente, nostro sancto praedecessore et martyre, novimus statutum²⁷, denegare vobis <I83, f. 46rb> minime possumus. <N442, f. 23vb> Et quis²⁸ est, qui quaerentibus fratribus denegare possit dubitationes vel²⁹ necessitates eorum?

Sacerdotum^{30 31 32}, fratres, ordo bipertitus est, et sicut dominus³³ illum constituit, a nullo debet perturbari. Scitis autem³⁴ a domino apostolos esse electos et constitutos et postea per diversas provincias ad praedicandum dispersos. Cum vero messis coepit³⁵ crescere, videns paucos esse operarios ad eorum adiumentum septuaginta elegi praecepit discipulos. Episcopi vero domini³⁶ apostolorum, presbyteri quoque septuaginta discipulorum locum tenent.

Episcopi autem non in castellis³⁷ aut modicis civitatibus debent constitui³⁸, sed presbyteri per castella et modicas civitates atque villas debent ab episcopis ordinari et poni, singuli tamen per <V630, f. 24ra> <VD38, f. 42rb> singulos³⁹ titulos suos. Et episcopus non ab uno, sed <SG670, p. 66a> a pluribus debet episcopis ordinari, et, ut dictum est, non ad modicam civitatem, ne vilescat nomen episcopi, aut alicubi^{40 41 42}, sed ad⁴³ honorabilem urbem titulandus⁴⁴ et denominandus⁴⁵ est. Presbyter⁴⁶ vero ad qualemcumque locum vel ecclesiam⁴⁷ in⁴⁸ eo constitutam⁴⁹ est praeficiendus⁵⁰ atque⁵¹ in ea diebus vitae suae durandus⁵². Amplius quam isti duo ordines <I83, f. 46va> sacerdotum nec nobis a⁵³ deo collati⁵⁴ sunt nec apostoli docuerunt.

Episcoporum⁵⁵ vero ordo unus est, licet sint primates illi, qui primas civitates tenent, qui et in quibusdam locis patriarchae⁵⁶ a nonnullis vocantur. Illi autem, qui in⁵⁷ metropoli a beato Petro ordinante domino et a⁵⁸ praedecessore nostro, praedicto sancto Clemente seu a nobis constituti sunt, non omnes primates vel patriarchae <Bcan4, f. 46v> esse possunt, sed illae urbes, quae praefatis et priscis⁵⁹ temporibus primatem⁶⁰ tenuere, episcopi⁶¹ eorum⁶² patriarcharum aut primatum nomine^{63 64} fruantur, reliquae vero metropoles archiepiscoporum aut metropolitanorum, et non patriarcharum aut⁶⁵ primatum utantur nominibus, quia⁶⁶ haec eadem et leges saeculi in suis continentur⁶⁷ principibus. <SG670, p. 66b> Aliae autem primae⁶⁸ civitates, quas vobis conscriptas in quodam⁶⁹ tomo mittimus⁷⁰, a sanctis apostolis et a beato Clemente sive a nobis primates praedicatores⁷¹ acceperunt.

Haec⁷² vero sacrosancta⁷³ Romana et apostolica ecclesia non <VD38, f. 42va> ab apostolis, sed ab ipso domino salvatore nostro primatum obtinuit, sicut ipse beato Petro apostolo dixit: Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo ecclesiam meam, et portae inferi non praevalebunt adversus eam, et tibi dabo claves regni caelorum. Et quae<I83, f. 46vb>cumque ligaveris super terram, erunt ligata et in caelo⁷⁴, et quaecumque solveris super terram, erunt soluta et in caelo. Adhibita⁷⁵ est etiam societas in eadem Romana urbe beatissimi apostoli⁷⁶ Pauli vasis electionis, qui uno die unoque⁷⁷ tempore gloriosa morte cum Petro sub principe Nerone agonizans coronatus est, et ambo sanctam Romanam ecclesiam consecrarunt, aliisque omnibus urbibus in universo mundo eam sua <N442, f. 24ra> praesentia atque⁷⁸ venerando triumpho praetulerunt. Et licet pro⁷⁹ omnibus assidua apud deum omnium <SG670, p. 67(97)a> sanctorum fundatur oratio, his tamen verbis Paulus <O93, f. 7rb> beatissimus apostolus Romanis proprio⁸⁰ cyrographo pollicetur dicens: Testis enim⁸¹ mihi⁸² est deus⁸³, cui ego⁸⁴ servio in spiritu meo⁸⁵ in evangelio <V630, f. 24rb> filii⁸⁶ eius, quod sine intermissione memoriam vestri facio semper in orationibus meis.

Prima⁸⁷ ergo⁸⁸ sedes est caelesti⁸⁹ beneficio Romanae⁹⁰ ecclesiae, quam, ut memoratum est, beatissimi Petrus et Paulus suo martyrio consecrarunt. Secunda⁹¹ autem sedes apud <VD38, f. 42vb> Alexandriam beati Petri nomine a⁹² Marco eius discipulo atque evangelista⁹³ consecrata est, <I83, f. 47ra> quia ipse⁹⁴ et in Aegypto⁹⁵ primum verbum veritatis directus a Petro praedicavit et gloriosum suscepit martyrium, cui venerabilis successit Abilius. Tertia⁹⁶ vero sedes apud Antiochiam, id⁹⁷ est beati Petri apostoli, habetur honorabilis, quia illic, priusquam Romam⁹⁸ veniret, habitavit et Ignatium episcopum⁹⁹ constituit, et illic primum¹⁰⁰ nomen christianorum novellae gentis exortum est. Reliquas vero, ut praediximus, in quodam tomo prolixitatem vitantes¹⁰¹ epistolae¹⁰² vobis conscriptas¹⁰³ direximus. Inde¹⁰⁴ <SG670, p. 67(97)b> namque et beati apostoli inter¹⁰⁵ se statuerunt, ut episcopi singularum scirent gentium, quis inter eos primus esset, quatenus ad eum¹⁰⁶ potior¹⁰⁷ eorum sollicitudo pertineret. Nam et inter beatos apostolos quaedam fuit discretio. Et licet omnes essent apostoli, Petro tamen a domino est concessum, et ipsi inter se idipsum voluerunt, ut reliquis omnibus praeesset apostolis, et cephas, id est caput, et principium teneret apostolatus. Qui et¹⁰⁸ eandem formam suis successoribus et reliquis episcopis tenendam tradiderunt. Et <I83, f. 47rb> non solum hoc in novo testamento est <VD38, f. 43ra> constitutum, sed etiam in veteri fuit. Unde scriptum est: Moyses et Aaron in sacerdotibus eius, id est primi inter eos fuerunt. Et quamvis¹⁰⁹ ita sit ordinatum, nemo tamen, quod suum est, quaerat, sed quod alterius. Unde ait¹¹⁰ beatus apostolus Paulus¹¹¹: Unusquisque placeat proximo suo in bonum ad aedificationem¹¹². Et sicut ipse salvator suis¹¹³ ait discipulis: Qui maior est vestrum, erit minister vester, et reliqua. Et licet super his aliqua dicta sint¹¹⁴, repetentes <Bcan4, f. 47r> tamen¹¹⁵ saepius admonemus, ut semper in omnibus et ab omnibus vitentur <SG670, p. 68a> elationes¹¹⁶ mentis et corporis. Et quantum maior unusquisque videtur esse, tantum sit humilior, sicut dominus salvator noster non venit ministrari, sed ministrare.

Et si frater¹¹⁷ aliquis¹¹⁸ praeoccupatus fuerit in quodam¹¹⁹ delicto, vos, qui spiritales estis, instruite eum¹²⁰ spiritu lenitatis. Si¹²¹ quae¹²² <V630, f. 24va> vero causae¹²³ diffici<N442, f. 24rb>liores inter vos ortae fuerint, ad huius sanctae sedis apicem eas quasi ad caput referte, ut apostolico terminentur iudicio¹²⁴, <I83, f. 47va> quia sic dominum¹²⁵ velle ab¹²⁶ eoque ita constitutum esse antedictis testimoniis declaratur¹²⁷. Haec¹²⁸ vero apostolica sedes cardo et caput, ut factum¹²⁹ est a domino et non ab alio, est¹³⁰ constituta, et sicut cardine ostium regitur, sic huius sanctae sedis auctoritate omnes ecclesiae domino disponente reguntur.

Accusatores¹³¹ autem et testes esse non possunt, qui ante hesternum aut nudiustertius¹³² diem¹³³ inimici fuerunt, ne irati nocere cupiant, ne laesi se^{134 135} ulcisci¹³⁶ velint. Inoffensus¹³⁷ igitur accusatorum et testium affectus quaerendus est, <VD38, f. 43rb> et non suspectus¹³⁸. Causam enim vestram alieno nolite committere¹³⁹ iudicio. <SG670, p. 68b> Valde enim iniquum est, ut omissis suis alii¹⁴⁰ quilibet¹⁴¹ illorum¹⁴² se causis immisceant, quoniam nullis¹⁴³ in locis spiritalis¹⁴⁴ cura deficit¹⁴⁵, sed¹⁴⁶ per omnia, qua¹⁴⁷ nomen dei praedicatur, extendit¹⁴⁸. Studendum est omnibus, ut non¹⁴⁹ aemulationes malae, sed piae sint inter vos dilectiones, quia in hoc vos omnes domini discipulos esse veros noverint, si dilectionem habueritis ad invicem. Ex omni ergo¹⁵⁰ genere plurimos deus dignatur attrahere, quos erutos de potestate tenebra<I83, f. 47vb>rum transferat in regnum filii caritatis suae, et¹⁵¹ de¹⁵² vasis irae faciat vasa misericordiae. Unde nos¹⁵³ summopere studendum est, ut cooperatores simus¹⁵⁴ gratiae dei, quia¹⁵⁵ ad hoc vocati sumus eiusque familiari colloquio sociati¹⁵⁶ et sacerdotes sacrati, ut fructuosos illi manipulos reportemus cooperante gratia eius.

Necesse¹⁵⁷ est enim, ut rectores a subditis timeantur ab ipsisque corrigantur, ut humana¹⁵⁸ formidine¹⁵⁹ peccare metuant, <O93, f. 7va> qui divina iudicia non formidant. Deteriores quippe sunt, qui <SG670, p. 69a> doctorum vitam moresque corrumpunt¹⁶⁰ his, qui substantias aliorum¹⁶¹ praediaque¹⁶² diripiunt. Ipsi autem ea, quae extra nos, licet nostra sint, auferunt, nostri quoque detractores et morum corruptores nostrorum sive, qui adversus nos armantur, proprie¹⁶³ nosipsos decipiunt, et ideo iuste infames sunt et <VD38, f. 43va> merito ab ecclesia extorres¹⁶⁴ fiunt. Pro¹⁶⁵ meritis ergo plebis saepe pastores depravantur¹⁶⁶ ecclesiae, ut proclivius¹⁶⁷ corruant, qui sequuntur. Capite videlicet <V630, f. 24vb> languescente¹⁶⁸ facilius reliqua corporis membra inficiuntur¹⁶⁹, sicut¹⁷⁰ scriptum est: Omne <I83, f. 48ra> caput languidum et omne cor merens¹⁷¹, a planta pedis usque ad verticem non est in eo sanitas. Quapropter manifestum est diabolum, qui sicut leo rugiens circuit quaerens, quem possit devorare, cordibus¹⁷² plebium suadet¹⁷³, ut doctores¹⁷⁴ atque pastores suos detractionibus¹⁷⁵ irrogent <N442, f. 24va> vel accusent, ut plebibus¹⁷⁶ languescentibus¹⁷⁷ vel angentibus¹⁷⁸ non tenentes¹⁷⁹ pastoribus frena¹⁸⁰ earum¹⁸¹ lascivient^{182 183} atque in ima ruant¹⁸⁴, ut^{185 186} salutem¹⁸⁷ si^{188 189} eas¹⁹⁰ periclitare¹⁹¹ possint. Multum vero distant damna morum¹⁹² <SG670, p. 69b> a damnis rerum temporalium, cum ista extra nos sint, illa¹⁹³ vero in nobis. Sententia¹⁹⁴ quoque Cham filii Noe damnantur¹⁹⁵, qui suorum doctorum vel praepositorum¹⁹⁶ culpas¹⁹⁷ <Bcan4, f. 47v> produnt ceu¹⁹⁸ Cham, qui patris pudenda¹⁹⁹ non operuit, sed deridenda²⁰⁰ monstravit. Doctor²⁰¹ autem vel pastor ecclesiae, si a fide exorbitaverit^{202 203}, erit a fidelibus corrigendus, sed pro reprobis²⁰⁴ moribus magis est tolerandus quam distringendus, quia rectores ecclesiae a deo sunt²⁰⁵ iudicandi, sicut ait prophe<I83, f. 48rb>ta: Deus <VD38, f. 43vb> stetit in synagoga deorum, in medio autem deos²⁰⁶ discernit^{207 208}. Unde oportet unumquemque fidelem, si viderit aut cognoverit plebes suas adversus pastorem suum tumescere²⁰⁹ aut clerum detractionibus vacare²¹⁰, hoc vitium pro viribus exstirpare prudenterque corrigere satagat²¹¹, nec²¹² eis in quibuscumque negotiis misceri, si incorrigibiles apparuerint, antequam suo reconcilientur doctori, praesumat²¹³, quoniam tam sacerdotes quam reliqui fideles omnem²¹⁴ summam^{215 216} debent habere curam de his, qui pereunt, quatenus eorum redargutione^{217 218} aut corrigantur <SG670, p. 70a> a peccatis, aut si incorrigibiles apparuerint, ab ecclesia²¹⁹ separentur²²⁰.

Ait²²¹ ergo beatus apostolorum princeps Petrus de sancto praedecessore nostro Clemente plebibus praedicando, quando²²² docebat²²³ eas²²⁴, qualiter ei oboedire deberent eumque²²⁵ observare, inter cetera ita: Si²²⁶ inimicus est alicui pro actibus suis, vos nolite exspectare, ut ipse vobis dicat: cum illo nolite amici esse, sed prudenter observare debetis, et voluntati eius absque communicatione²²⁷ obsecundare²²⁸ et <I83, f. 48va> avertere vos ab eo, cui ipsum sentitis adversum²²⁹, sed nec loqui his, <VD38, f. 44ra> quibus ipse non loquitur, ut unusquisque, qui hic²³⁰ in culpa est, dum cupit omnium vestrum amicitias²³¹ ferre, festinet citius re<V630, f. 25ra>conciliare²³² ei, qui omnibus praeest, et²³³ per²³⁴ hoc redeat ad salutem, cum oboedire coeperit monitis praesidentis. Si vero quis amicus fuerit²³⁵ his, quibus ipse non loquitur, unus est et ipse ex illis, qui exterminare dei ecclesiam volunt, et reliqua. His aliisque quamplurimis documentis facile unusquisque advertere^{236 237} potest, qualiter oboedire et obtem<SG670, p. 70b>perare debet²³⁸ praepositis suis, et qualiter circa eos agendum sit, quibus ipsi aut amici sunt aut inimici. Si²³⁹ quis enim haec praecepta²⁴⁰ non observaverit²⁴¹, hostis est animae suae, et non tantum infamis, sed²⁴² excommunicatus atque alienus²⁴³ ab ecclesia efficiatur, quoniam necesse est, ea vitia ferro abscidere, quae aliis medicaminibus non sanantur.

Parcat unusquisque a laceratione vel detractione linguae suae caveatque, ne aut linguam²⁴⁴ aut²⁴⁵ aures habeat prurientes, id est, <I83, f. 48vb> ne <N442, f. 24vb> aut aliis deroget detrahatque²⁴⁶ quoscumque²⁴⁷ aut alios audiat derogantes vel detrahentes, <VD38, f. 44rb> custodiatque²⁴⁸ quisque sermones suos et sciat, quia, quaecumque²⁴⁹ de aliis loquitur, sua sententia iudicabitur. Caveat etiam omnis fidelis, ne²⁵⁰ derogando, quid²⁵¹ in domo cuiusquam agitur²⁵², alia domus²⁵³ per eum cognoscat, sed omnium christianorum domus²⁵⁴ quasi proprias amet²⁵⁵. Nemo enim invito auditori libenter refert, sitque uniuscuiusque <O93, f. 7vb> studium, non solum oculos castos servare, sed et linguam.

<SG670, p. 71a> Vos autem, carissimi, qui estis²⁵⁶ sub domini disciplina constituti, sic vos exhibete ut veri ministri²⁵⁷ dei et dispensatores ministeriorum²⁵⁸ eius, ut non vituperetur ministerium vestrum²⁵⁹, ne fiat in vobis, sicut scriptum est: Erit <Bcan4, f. 48r> sicut populus sic²⁶⁰ sacerdos²⁶¹. Sic²⁶² enim vos vestrosque et cunctos corrigite, ut nemini noceatis, quatenus et²⁶³ ab hominibus²⁶⁴ bonam acquiratis famam²⁶⁵ et a deo mercedis praemium in²⁶⁶ aeterna beatitudine percipere mereamini. Et si quid²⁶⁷ adversi de unitate ecclesiae acciderit, ra<I83, f. 49ra>dicitus amputetur²⁶⁸, et dei ecclesia fruitusque²⁶⁹ servorum eius maneant²⁷⁰ inconcussa²⁷¹. Propter²⁷² quod, carissimi, exspectantes satagite immaculati, ei inveniri in pace et domini nostri longanimitatem salutem arbitramini. Et²⁷³ estote ergo prudentes atque vigilate in orationibus ante omnia autem mutuam in vobismetipsis <VD38, f. 44va> caritatem continuam habentes, quia caritas operit multitudinem peccatorum, hospitales invicem sine murmuratione, unusquisque, sicut accepit gratiam, in al<SG670, p. 71b>terutrum illam administrantes sicut boni dispensatores multiformis²⁷⁴ gratiae dei. Si quis loquitur, quasi sermones dei, si quis ministrat, tamquam ex virtute, quam administrat deus²⁷⁵, ut in omnibus honorificetur²⁷⁶ deus <V630, f. 25rb> per Iesum Christum, cui est gloria et imperium in saecula saeculorum. Amen.

O93, f. 7vb; N442, f. 24vb; V630, f. 25rb; I83, f. 49 ra; VD38, f. 44va; SG670, p. 71b; Bcan4, f. 48r

1 Überschrift] EPISTOLA ANACLETI DE PRESBYTERIS EPISCOPIS METROPOLITANIS PRIMATIBUS VEL PATRIARCHIS SG670

2 privatibus Bcan4

3 CARDO ET fehlt VD38

4 SIT OMNIUM ECCLESIARUM] OMNIUM ECCLESIARUM SIT V630

6 Iesu felt VD38

7 deus fehlt I83

8 in fehlt Bcan4

9 in ipso fehlt I83; VD38; SG670; Bcan4

12 idipsum I83; SG670

13 quam V630; quae I83; VD38; SG670; Bcan4

14 abundabit SG670

15 i Bcan4

16 in fehlt V630

17 plenitudini V630

18 instaurare korr. aus instaure VD38

19 propositum eius, qui omnia operatur secundum consilium fehlt VD38

20 consilium fehlt V630

21 scimus Bcan4

22 am Rande interrogaverunt VD38

23 aut fehlt SG670

24 aut si] ausi Bcan4

25 quantum korr. aus quante V630

26 a fehlt N442; I83; VD38; SG670; Bcan4

27 statum Bcan4

28 qui O93; VD38

29 et I83; VD38; SG670; Bcan4

30 Vor Sacerdotum Rubrik De bipertito ordine sacerdotum Bcan4

31 am Rande De bipertito ordine sacerdotum I83; am Rande Quod bipertitus sit ordo sacerdotum VD38

33 dominus] dominus dominus O93

34 autem fehlt Bcan4

36 domini fehlt N442; I83; VD38; SG670; Bcan4

40 am Rande in quolibet loco VD38

43 ad honorabilem urbem] honorabili urbi I83; Bcan4; honorabili orbe SG670

44 titulandus et denominandus est] titulandus est et denominandus korr. aus titulandus et dominandus SG670

46 am Rande De presbyteris in ecclesiis in quibus ordinati sunt diebus vitae suae perdurent I83; am Rande De presbyteris in ecclesia in qua ordinati in ea sunt diebus vitae suae perdurent VD38; Vor Presbyter Rubrik De presbyteris ut in ecclesiis in quibus ordinantur diebus vitę suę perdurent Bcan4

47 ecclesiam] ecclesiam quę SG670

48 ab korr. aus in O93

49 constituta I83; SG670; Bcan4

50 am Rande praeponendus VD38

51 atque in ea diebus vitae suae durandus fehlt V630

52 perdurandus VD38

53 a deo fehlt SG670

55 am Rande De ordinatione episcoporum O93; Vor Episcoporum Rubrik DE ORDINE EPISCOPORUM ET PRIMATUM V630; DE ORDINATIONE EPISCOPORUM VD38; XXVIIII Bcan4

57 in fehlt Bcan4

58 a fehlt V630

59 am Rande antiquis VD38

60 primatum V630; primatum korr. aus primatem SG670

61 episcopi eorum] episcoporum V630

62 earum I83; Bcan4

64 nomine fruantur reliquae vero metropoles archiepiscoporum aut metropolitanorum, et non patriarcharum aut primatum fehlt I83; VD38

66 quia korr. aus qui V630; N442

67 continent I83; SG670; Bcan4; continenter VD38

70 am Rande divisione V630

71 praedictatores SG670

72 am Rande De primatu romanae ecclesię VD38; am Rande XXX Bcan4

73 sacrasancta V630

74 caelis I83; SG670; Bcan4

76 apostoli Pauli] pauli apostoli V630; N442; I83; VD38; SG670; Bcan4

80 am Rande propria manus scriptura VD38

81 enim fehlt I83; VD38; SG670; Bcan4

82 mihi est] est mihi VD38; Bcan4

87 Vor Prima Rubrik DE SEDE ROMANA ET ALEXANDRINA ATQUE ANTIOCHENA V630; Bcan4; I83 (am Rande)

88 ergo fehlt V630

90 Romanae ecclesiae] romana ecclesia O93; SG670; romana ecclesia korr. aus romanae ecclesiae N442

91 am Rande De sed[e ro]mana[ et alex]andr[ina ]atque a[ntiocena] O93; am Rande de romana et alexandrina et antiochia VD38; XXXI Bcan4

92 a korr. aus et SG670

93 evangelista korr. aus evangelistę SG670

94 ipse et korr. aus ipse I83

95 egyptum VD38

97 id est] item VD38; id est fehlt SG670

98 romanam Bcan4

99 episcopum constituit] constituit episcopum SG670

100 primum nomen] nomen primum N442; I83; VD38; SG670; Bcan4

101 am Rande prohibentes VD38

102 epistolas, interlinear i SG670

103 epistolas, interlinear i SG670

104 am Rande Mentio canonum apostolorum N442; XXXIII Bcan4

105 inter se statuerunt] statuerunt inter se I83

106 eos Bcan4

107 am Rande maior VD38

108 et korr. aus et in SG670

109 quamvis] quamvis id korr. aus quamvis SG670

111 Paulus] paulus suis ait discipulis SG670

112 ędificationem korr. aus ęficationem Bcan4

113 suis ait] ait suis SG670

114 sint korr. aus sunt SG670

115 tamen sępius korr. aus sępius tamen SG670

116 electiones N442; VD38

117 fratres N442; I83; Bcan4

118 aliquis fehlt SG670

119 aliquo V630

120 eum] eum in SG670

122 quae korr. aus qua Bcan4

125 domino O93; N442; Bcan4; deum SG670

128 am Rande Quod roman[a ]ecclesia car[do est ]omnium eccl[esiarum] O93; vor Haec Rubrik QUOD ROMANA ECCLESIA CARDO EST OMNIUM ECCLESIARUM V630

129 fatum O93; N442; interlinear vel ta V630; fatum korr. aus factum SG670

131 Vor Accusatores Rubrik DE ACCUSATORIBUS V630; am Rande De accusatoribus I83; am Rande XXXV Bcan4

132 nudiustertium SG670

133 die O93; N442; VD38

134 se fehlt VD38

135 se ulcisci] ulcisci se N442; I83; SG670; Bcan4

136 am Rande vindicare VD38

137 am Rande De accu[sa]toribus O93; am Rande Inlesus VD38

138 susceptus N442; I83

139 am Rande tradere VD38

140 ali I83; aliqui SG670; alio Bcan4

141 quibuslibet SG670

142 aliorum I83; SG670; Bcan4

143 nullus Bcan4

144 spiritalis korr. aus spiritalibus V630

145 deficit korr. aus defici Bcan4

146 sed] sed se V630

149 est, am Rande vel ne V630

150 enim korr. aus ergo SG670

151 et de korr. aus et O93

152 de fehlt N442; ex I83; VD38; SG670; Bcan4

153 nobis VD38; SG670; nobis korr. aus nos Bcan4

155 qui VD38; SG670

157 am RandeUt episcopi a subditis timeantur N442; VD 38 (davor); am Rande XXXVI Bcan4

158 humanam I83

159 am Rande timore VD38

160 corrumpunt korr. aus corrumpant Bcan4

161 aliorum fehlt Bcan4

162 am Rande agros VD38

163 propria VD38

164 am Rande alieni VD38

165 am Rande Quod pro meritis plebis sepe pastores ecclesie depravantur ut proclivius corruant qui sequuntur VD 38; am Rande XXXVII Bcan4

166 derivantur I83; deviant SG670; deviantur Bcan4

167 proclivivius O93

168 interlinear infirmante VD38

169 interlinear corrumpuntur VD38

171 interlinear tristans lugens VD38

172 cordis Bcan4

173 suadere VD38; SG670

174 doctores atque pastores suos ] doctoribus atque pastoribus suis VD38

176 plebibus über der Zeile vel plebes V630; plebibus korr. zu plebes ; plebes VD38

177 languescentibus korr. zu languescentes V630; languescentes VD38

178 agentibus korr. zu agentes V630; agentes VD38; angentibus fehlt SG670; languentibus Bcan4

179 tenentes korr. zu tenentibus V630; tenentibus I83; VD38; SG670; Bcan4

180 frena earum] frameam SG670

181 eorum V630; N442

182 am Rand elaxaverint VD38

183 lasciviant SG670

184 am Rande cadant VD38

185 ut salutem si] et si salutem korr. aus ad salutem SG670

186 ut salutem si eas periclitare possint fehlt V630

188 sic VD38; si fehlt SG670

189 si eas] earum I83; Bcan4

190 eas fehlt VD38; eo korr. aus ea SG670

191 periclitari VD38; periclitari korr. aus periclitare SG670

193 alia I83; Bcan4

195 damnantur korr. aus damnatur SG670

196 propositorum I83; Bcan4

197 culpam V630

198 seu I83; sicut SG670

199 am Rande turpia VD38

200 ridenda SG670

202 am Rande declinaverit erraverit VD38

203 exorbitaverit korr. aus exorbitaverint O93

204 interlinear malis VD38

205 sunt iudicandi] iudicandi sunt V630; iudicandi sunt korr. aus iudicandi SG670

206 deus I83; Bcan4

207 am Rande iudicat VD38

208 diiudicat V630

209 am Rande superbire VD38

210 am Rande studere VD38

211 am Rande studeat VD38

212 ne I83; Bcan4

213 praesumant V630

214 omnes V630; VD38; SG670

215 am Rande magnam VD38

216 summam debent] debent summam korr. aus summam V630

217 am Rande reprahensione vituperatione VD38

218 radargutione SG670

219 ecclesiae V630

220 separentur korr. aus separantur SG670

221 VorAit Rubrik DE SUBIECTIS QUI AMICI SUNT INIMICIS EPISCOPORUM SUORUM V630; Vor Ait Rubrik Cui episcopus inimicus est pro actibus suis nullus ei amicus esse debet et nec loqui cui non loquitur donec satisfaciat Quod si quis fecerit excommunicatus esse atque ab ęcclesia pelli debet Bcan4

222 quando fehlt I83; SG670; Bcan4

223 docebat korr. aus docebant V630; docens SG670

225 eumque observare korr. aus eumque observare eumque observare V630

226 am Rande cui episcopus inimicus est pro actibus suis nullus ei amicus esse debet et nec loqui cui non loquitur donec satisfaciat quod si quis fecerit excommunicatus esse atque ab ecclesia pelli debet I83

227 communione SG670

228 am Rande consentire VD38

231 amicitia Bcan4

232 reconciliari SG670

235 fuerit his] his fuerit SG670

236 am Rande cognoscere sive intelligere VD38

237 avertere O93; advertere korr. aus avertere N442; I83; VD38

238 debeat SG670

240 praecepta] praecepit an O93; percepit et VD38

242 sed] sed et I83; SG670; sed et korr. aus sed Bcan4

243 alienus korr. aus olienus VD38

245 interlinear detrahente VD38

247 quibuscumque I83; SG670; quibuscumque, interlinear quos Bcan4

248 custodiat I83; VD38; SG670; Bcan4

249 quicumque V630; SG670; quaecumque korr. aus cumque N442

250 am Rande cum V630

251 quid korr. zu quod V630; quod VD38

252 iterum I83; SG670; Bcan4

254 domos N442; I83; VD38; SG670; Bcan4

255 amet korr. aus amat V630; ęstimet VD38; habet Bcan4

256 estis korr. aus esti V630

258 mysteriorum SG670

260 sic] sic et VD38

261 sacerdotes I83; sacerdos korr. aus sacerdotes Bcan4

263 ut I83; Bcan4

264 hominibus korr. aus omnibus O93; omnibus SG670; Bcan4

269 fructusque korr. aus fruitusque V630; fructusque VD38; SG670; Bcan4

270 maneat V630; I83; SG670; Bcan4; maneant korr. aus maneat N442

271 am Rande inperturbate incontaminata VD38

274 am Rande diverse VD38