INCIPIUNT¹ STATUTA² DECRETALIA EPISTOLARUM EVARISTI³ PAPAE DE ORDINE DIACONORUM ET LEGITIMO AC⁴ REGULARI CONIUGIO ATQUE DE FIDE⁵.

Dilectissimis⁶ fratribus universis Africae regionis episcopis Evaristus⁷.

Consulentibus⁸ vobis, fratres <I83, f.49rb> carissimi, quid super his, quae in vestris continebantur scriptis, visum⁹ esset, vel quid docilis¹⁰ ratio persuaderet¹¹, aut quid a beatis apostolis nobis traditum aut custoditum remaneret¹², optantes¹³, ut retulistis, nostris <VD38, f. 44vb> instrui documentis, si quidem dilectio vestra normam¹⁴ secuta¹⁵ prudentium ad sedem apostolicam referre maluit^{16 17} quasi ad caput, quid deberet¹⁸ de rebus dubiis custodire potius quam usurpatione praesumere.

Diaconi¹⁹, <SG670, p. 72a> qui quasi oculi videntur esse episcopi, in unaquaque civitate iuxta apostolorum constituta septem²⁰ debent esse, qui custodiant²¹ episcopum praedicantem, ne ipse^{22 23} aut ab insidiatoribus quoquo²⁴ modo infestetur^{25 26}, aut²⁷ laedatur²⁸ a suis aut verba divina detrahendo aut insidiando²⁹ polluantur^{30 31} vel despiciantur³², sed veritas spiritali redoleat³³ fervore, pax praedicata labiis cum voluntate animi concordet.

Similiter³⁴ custoditum et traditum habemus, ut³⁵ uxor legitime viro iungatur³⁶. Aliter enim legitimum, ut <VD38. f. 45ra> a patribus accepimus et a³⁷ sanctis apostolis eorumque successoribus traditum invenimus, non fit coniugium³⁸, nisi ab his, qui super ipsam feminam domi<I83, f. 49va>nationem habere videntur, et a quibus custoditur, uxor petatur³⁹ et a parentibus propinquioribus sponsetur et legibus dotetur⁴⁰, et⁴¹ suo tempore sacerdotaliter, ut mos est, cum precibus et oblationibus a sacerdote benedicatur, et a paranymphis, ut consuetudo docet, custodita et soci<SG670, p. 72b>ata a proximis tempore congruo petita⁴² legibus detur et solemniter⁴³ accipiatur, et biduo vel triduo orationibus vacent et castitatem custodiant, ut bonae soboles^{44 45} generentur et domino suis in actibus placeant. Taliter enim et⁴⁶ domino placebunt et filios non spurios⁴⁷, sed legitimos atque hereditabiles generabunt. <VD38, f. 45rb> Quapropter, filii carissimi et merito illustres⁴⁸, <V630, f. 25va> fide catholica suffragante⁴⁹ ita peracta⁵⁰ legitime⁵¹ scitote esse coniugia. Aliter vero praesumpta⁵² non⁵³ coniugia, sed⁵⁴ aut⁵⁵ adulteria⁵⁶ aut <Bcan4, f. 48v> contubernia aut stupra vel fornicationes potius⁵⁷ quam legitima coniugia esse non dubitate⁵⁸, nisi⁵⁹ voluntas⁶⁰ propria⁶¹ suffragaverit, et vota succurrerint⁶² legitima. Nam fructus divinus est praecepta divina custodire. Ea⁶³ <I83, f. 49vb> quoque deserere⁶⁴ praesumptionem⁶⁵ fieri nulli dubium est. Cur ergo indignum est unitatem⁶⁶ ecclesiae custodiri⁶⁷? Idemque⁶⁸ omnes pariter et sentiamus et pronuntiemus. Si aliter enim praesumpta <SG670, p. 73a> fuerint⁶⁹, perdunt pro<VD38, f. 45va>fecto ipsi transgressores seipsos, qui semetipsos decipiunt. Haec cuncta recitanda per omnes Africanas ecclesias scripta dirigite et istis connectite⁷⁰, quas adiunximus litteras praefectorum⁷¹, ut⁷² de his, quae⁷³ inique laudantur, si quid tale probari⁷⁴ poterit, iudicium fiat, et inhibita⁷⁵ coerceantur⁷⁶ et praeterita⁷⁷ mala et illicita coniugia, si⁷⁸ doceantur admissa⁷⁹, digna⁸⁰ severitate corripiantur. <O93, f. 8ra> De cetero vero caveantur talia per omnes ecclesias, ne ecclesiae sanctitas per nostram⁸¹ fatigata⁸² neglegentiam⁸³ perdat privilegia⁸⁴, quae est per viros venerabiles consecuta.

De⁸⁵ his vero, quibus ab insidiatoribus fatigamini, unde et nos consulere⁸⁶ inter cetera voluistis eo, quod sint quidam, qui arbitrantur de patre solo dictum esse, quia ipse solus habet immortalitatem et lucem⁸⁷ <I83, f. 50ra> habitat inaccessibilem, <VD38, f. 45vb> ita eos apostolicis repercutite⁸⁸ ferulis⁸⁹ et divinis redarguite praeceptis. Non⁹⁰ enim solus pater sine⁹¹ filio luce⁹² inaccessi<SG670, p. 73b>bili habitat, quia, ubi pater est, ibi etiam filium esse indubitabili⁹³ fide credendum est. Nam⁹⁴ si solus pater sine filio, quod dicere nefas est, lucem⁹⁵ habitat inaccessibilem, necesse est, ut sequestratam⁹⁶ <N442, f. 25rb> pater a filio habeat mansionem. Quod si ita est, quonam⁹⁷ modo idem⁹⁸ filius ad dexteram patris adstans⁹⁹ a beato¹⁰⁰ martyre Stephano dicitur conspici, si¹⁰¹ pater secundum¹⁰² eos¹⁰³ solus¹⁰⁴ dicitur sedibus contineri? Absit hoc a sensu fidelium Christo in unitate fidei adhaerentium¹⁰⁵, quoniam, sicut non obest¹⁰⁶ filio, cum solus pater dicitur lucem inaccessibilem habitare, ita non obsit¹⁰⁷ patri, cum sapientia¹⁰⁸, quae¹⁰⁹ est filius, gyrum¹¹⁰ caeli sola dicitur circumire. Pater itaque, cum sit invisibilis et ingenitus, in filio visum¹¹¹ apostoli testimonio comprobatur, et¹¹² filio a se in<VD38, f. 46ra>enarrabiliter genito mansisse ac requievisse monstratur, ipso filio in <I83, f. 50rb> propheta loquente: Qui genuit me, requievit in tabernaculo <V630, f. 25vb> meo. Et in evangelio: Pater in me manens facit opera haec. Et: Deum nemo vidit <SG670, p. 74a> umquam, nisi unigenitus filius, qui est in sinu patris. Si in sinu patris erat filius ab initio¹¹³ et ex corde patris verbum bonum eructuatus¹¹⁴ est, quomodo non^{115 116} in¹¹⁷ corde paterno consistens lucem cum eodem inaccessibilem¹¹⁸ habitasse credendus¹¹⁹ est? Numquid pater absque ulla^{120 121} luce in filio potuit commanere aut in tabernaculo filii sine eadem¹²² potuit requiescere, cum idem filius candor sit aeternae lucis et¹²³ speculum¹²⁴ sine macula deitatis, quam Salomon¹²⁵ super¹²⁶ salutem suam dilexisse¹²⁷ in¹²⁸ se dicit, in cuius speciem¹²⁹ semper delectare¹³⁰ gestivit¹³¹: Super salutem et speciem, inquit, dilexi¹³² illam, et pro luce proposui habere eam, quoniam inexstinguibile est lumen eius. Hanc igitur lucem David propheta desiderans¹³³ anxius¹³⁴ proclamat¹³⁵ dicens: Emitte lucem tuam et veritatem tuam. Et iterum: In lumine tuo videbimus lumen. In¹³⁶ huius igitur <Bcan4, f. 49r> luminis claritatem¹³⁷ filius seipsum in monte <I83, f. 50va; VD38, f. 46rb> tribus discipulis praeostendit, qui <SG670, p. 74b> metu¹³⁸ mortis perterriti¹³⁹ prostratique¹⁴⁰ in faciem, finem¹⁴¹ sibi¹⁴² vitae adesse senserunt. Hanc, inquam¹⁴³, lucem in se fuisse demonstrans¹⁴⁴ filius proclamabat, et ut in eadem incederent, discipulos praemonebat: Dum lucem habetis, inquit, ambulate in lucem¹⁴⁵. Et iterum: Ego sum lux huius mundi. Qui sequitur me, non ambulabit¹⁴⁶ in tenebris, sed habebit lumen vitae aeternae. Et evangelista: Erat lux vera, ait¹⁴⁷, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Si haec¹⁴⁸ lux, quae credentibus promittitur, in filio esse probatur et¹⁴⁹ cum aeterno aeterna esse dicitur, quomodo a vobis¹⁵⁰ inaccessibili luce patris filius¹⁵¹ separatur? Si enim filius deus¹⁵² verus et vita aeterna est, sine dubio in hac luce simul cum patre habitare credendus¹⁵³ est, quam nullus modo nostro¹⁵⁴ hoc mortali corpore constitutus potest ali<N442, f. 25va>quatenus contueri^{155 156}. Sed dum¹⁵⁷ apparuerit, tunc vere¹⁵⁸ illum videbit sicuti est, qui eius conspectibus dignus fuerit coaptari¹⁵⁹, et non sicut <SG670, p. 75a> Moyses ceterique prophetae per¹⁶⁰ enigma<I83, f. 50vb>ta et figuram¹⁶¹, sed ipsam veraciter in filio secundum apostolum, contuebitur¹⁶² deitatis imaginem. Nam si hunc¹⁶³ eundemque <VD38, f. 46va> prophetae testimonio¹⁶⁴ subsequentem¹⁶⁵ sereno mentis intuitu investigare volueris, invenies filium non posse¹⁶⁶ ab hac luce patris penitus¹⁶⁷ separari¹⁶⁸, quoniam cum solum filium dixerit in terra cum hominibus conversatum, patrem ab illo non¹⁶⁹ fieri alienum. Si testimonium enim hominum accipimus¹⁷⁰, testimonium dei maius est, quoniam¹⁷¹ hoc est testimonium dei, quod maius est, quia testificatus est de filio suo. Qui credit in filium dei, habet¹⁷² testimonium <V630, f. 26ra> dei in se, qui non credit¹⁷³ filio, mendacem facit eum, quoniam¹⁷⁴ non credit in testimonio, quod testificatus est deus¹⁷⁵ de filio suo¹⁷⁶. Et hoc est¹⁷⁷ testimonium, quoniam¹⁷⁸ vitam aeternam dedit nobis deus, et haec vita in filio eius¹⁷⁹. Qui habet filium, habet vitam¹⁸⁰, qui non habet filium dei, non habet vitam. Haec scribo vobis, ut sciatis, quoniam vitam habebitis¹⁸¹ aeternam, qui creditis in nomine filii dei.

<O93, f. 8rb> Et haec est fiducia, quam habemus ad eum, quia, quodcumque petierimus secundum <I83, f. 51ra> <SG670, p. 75b> voluntatem eius, audit nos, et scimus, quia¹⁸² audit¹⁸³ nos, quicquid petierimus, scimus, quoniam habemus petitiones, quas¹⁸⁴ postulamus ab eo. Qui scit fratrem suum peccare peccatum non ad mortem, petat, et dabitur ei vita¹⁸⁵ peccanti non ad mortem. Est¹⁸⁶ <VD38, f. 46vb> peccatum ad mortem, non pro illo dico, ut roget quis. Omnis iniquitas peccatum est, et est peccatum ad mortem. Scimus, quia omnis, qui natus est ex deo, non peccat, sed generatio dei conservat eum et malignus non tangit eum. Scimus, quoniam¹⁸⁷ ex deo sumus, et mundus totus in maligno positus est. Et scimus, quoniam filius dei venit et dedit nobis sensum¹⁸⁸, ut cognoscamus verum deum et simus¹⁸⁹ in vero filio eius. Hic est verus deus et vita aeterna.

Haec, fratres, praedicate, haec omnibus nuntiate, vos vero invicem exhortamini, perfecti estote semperque gaudete, pacem autem sectamini in¹⁹⁰ omnes, et deus pacis et dilectionis erit vobiscum. Deo autem et patri <SG670, p. 76a> nostro gloria in saecula saeculorum. Amen.

Data¹⁹¹ VIIII¹⁹² Kl. Aprilis Valente¹⁹³ et Vetere vv. cc. conss.

O93, f. 8rb; N442, f. 25va; V630, f. 26ra; I83, f. 51ra; VD38, f. 46vb; SG670, p. 75; Bcan4, f. 49r

1 Überschrift] EPISTOLA EVARISTI DE RATIONE DIACONORUM ET COARGUTIONE HERETICORUM SG670

2 STATUTA DECRETALIA EPISTOLARUM] EPISTOLAE V630

3 eucharisti Bcan4

4 AC REGULARI fehlt V630

5 FIDE] FIDE ET DE NON INIURIANDIS EPISCOPIS AUT LACERANDIS V630

7 eucharistus Bcan4

9 visum] visum nobis I83;SG670; Bcan4

11 persuadere korr. aus persuaderet Bcan4

12 remanere Bcan4

15 sentiat Bcan4

17 mallunt I83

18 debere Bcan4

19 am Rande De ordine VII diaconorum O93; vor Diaconi Rubrik DE ORDINE SEPTEM DIACONORUM V630

21 custodiant korr. aus custodiantant SG670

22 ipsi I83; Bcan4

23 ipse aut ab insidatoribus] aut ipsi ab insidiatoribus korr. aus ipsi aut insidiatoribus SG670

26 infestentur I83; SG670; Bcan4

27 aut laedatur a fehlt SG670

28 laedantur I83; Bcan4

29 insinuando VD38

31 polluatur VD38

32 despiciatur VD38

34 am Rande De legitimo coniugio O93; N442; I83; vor Aliter Rubrik DE LEGITIMO CONIUGIO V630; VD38; Bcan4; am Rande II Bcan4

35 ut fehlt I83; Bcan4

36 coniungatur Bcan4

37 a fehlt SG670; Bcan4

38 coniungium I83

40 detur V630

41 am Rande De sponsi et sponsę benedictione O93; Rubrik DE SPONSIS ET SPONSĘ BENEDICTIONE V630

44 am Rande filii VD38

46 et domino fehlt SG670

51 legitima N442; SG670; legitima aut contubernia VD38

53 non fehlt SG670

54 sed fehlt SG670

57 potius quam] iudicate SG670

58 dubitate korr. aus dubitante O93; dubitantur VD38

60 voluntas propria] voluntates proprias V630

61 propria V630

62 succurrant VD38; succurrerunt Bcan4

64 disserere I83; discindere SG670; deserere korr. aus disserere Bcan4

65 praesumptione VD38

66 unitatem ecclesiae custodiri] unitę ecclesię custodiri statuta SG670

71 profectorum I83; Bcan4; prophetarum SG670

72 ut de] Unde N442; I83; SG670; Bcan4

74 probare I83; Bcan4

77 praeterita] perita I83; praeterita korr. aus perita Bcan4

78 si doceantur] coerceantur et SG670

79 am Rande commissa VD38

82 fatigatam Bcan4

83 neglegentia I83

87 lucem habitat inaccessibilem] luce habitat inaccessibile O93

89 am Rande disciplinis VD38

90 Vor Non Rubrik De eo quod de patre dicit apostolis ipse solus lucem habitat inaccessibilem Bcan4

91 sine korr. aus sin V630; sine] in O93; N442; I83; sine korr. aus in Bcan4

92 lucem inaccesibilem] luce inaccessibili O93; N442; I83; SG670

94 am Rande De eo quod de patre dicit apostolus ipse solus locum habitari inaccessibilem I83

95 lucem habitat inaccessibilem] luce habitat inaccesibile O93

97 quodam am Rande vel quonam V630; quodam VD38; quodnam Bcan4

98 idem korr. aus id est V630

101 si] Sed nec fehlt SG670

102 secundum eos fehlt SG670

103 eos korr. aus ut V630: ut O93; N442; I83; Bcan4; eos] quod ait VD38

104 solus] solus suis korr. aus solus SG670

107 obest I83; SG670; Bcan4

108 sapientiam V630

109 qui V630; VD38

110 am Rande circulum VD38

111 visus korr. aus visu V630; visus VD38; SG670

115 non fehlt VD38

116 non in corde paterno consistens lucem cum eodem] in corde paterno consistens non cum eodem lucem SG670

117 in fehlt V630

118 inaccessibile I83

119 credendum Bcan4

121 ulla luce] ullam lucem O93; N442

123 et] et in Bcan4

125 salamon SG670

126 super korr. aus per V630

127 dilexisse in] dilexisse korr. aus dilexisse in Bcan4

128 in fehlt VD38; SG670

129 specie VD38; SG670

130 delectari SG670

133 disiderans SG670

135 proclamabat SG670

136 In huius] Cuius SG670

137 claritate SG670

139 perterriti prostratique in faciem korr. aus perterriti SG670

141 finem sibi vitae] sibi vitae finem korr. aua sibi vitae V630

142 sibi vitae] vitę sibi SG670

144 demontrans I83

145 luce VD38; SG670

146 ambulat I83; Bcan4

147 ait fehlt I83; SG670; Bcan4

148 haec korr. aus hac V630

149 et cum aeterno aeterna esse dicitur, quomodo a vobis inaccessibili luce patris filius separatur? fehlt VD38

150 vobis] vobis ab SG670

151 filius fehlt I83; SG670; Bcan4

153 credendus korr. aus credendum N442; credendum O93; I83; Bcan4

154 nostri O93; VD38; nostro korr. aus nostri N442; V630; nostrum I83; Bcan4; nostro] nostrum in SG670

156 contineri Bcan4

158 vero, interlinear e SG670

163 hunc eundemque] hoc idemque VD38

164 testimonium VD38

165 subsequente V630; VD38; subsequenter SG670

166 posse] per se korr. aus perose SG670

169 non] non dixit korr. aus non SG670

171 Quod Bcan4

172 habet testimonium dei in se, qui non credit filio, mendacem facit eum, quoniam non credit in testimonio fehlt SG670

173 credit] credit in V63; credit korr. aus credit in N442

174 quia korr. aus qui V630; qui I83; Bcan4; quia VD38

175 deus fehlt SG670

176 suo fehlt N442; I83; VD38; SG670; Bcan4

177 est testimonium] testimonium est I83; VD38; Bcan4

178 quoniam fehlt I83; Bcan4; et SG670

179 eius] eius est SG670

180 vitam, qui non habet filium dei, non habet vitam korr. aus vitam O93

181 habebitis aeternam] aeternam habebitis I83; VD38; SG670; Bcan4

182 quia korr. aus qui O93

184 quas korr. aus qua O93

185 vitam Bcan4

187 quia I83; VD38; SG670; Bcan4

190 in fehlt SG670