INCIPIT^{1 2} EPISTOLA³ ANACLETI PAPAE DE⁴ OPPRESSIONE ET⁵ LACERATIONE CHRISTIANORUM ET, QUOD⁶ ECCLESIA NAVI COMPARETUR, ATQUE DE CETERIS IBI⁷ INSERTIS⁸ OMNIBUS EPISCOPIS DIRECTA⁹. <VD38, f. 32va>

Anacletus¹⁰ servus Christi Iesu in sede apostolica domino serviens episcopis omnibus et ceteris cunctis fidelibus, qui coaequalem vobiscum¹¹ sortiti¹² sunt fidem, gratia vobis et pax atque consolatio <I83, f. 35rb> multiplicetur¹³ a domino in saecula¹⁴.

Benedictus deus et pater domini nostri Iesu Christi, qui secundum magnam misericordiam suam regeneravit nos in spem vivam per resurrectionem Christi Iesu ex mortuis in hereditatem <O93, f. 4va> incorruptibilem et incontaminatam¹⁵ et immarcescibilem¹⁶ conservatam in caelis in vobis, qui in virtute dei custodimini¹⁷ per fidem in¹⁸ salutem paratam revelari in tempore <SG670, p. 40 (49)b> novissimo, in quo exultabitis, modicum nunc, si¹⁹ oportet²⁰ contristari <V630, f. 19ra> in variis²¹ temptationibus, ut probatio vestrae fidei multo pretiosior sit auro, quod per ignem probatur, si tamen in tribulationibus experti²² probati inveniamini. Patientes estote, dilectissimi, quia patientia probationem operatur, probatio²³ vero spem, spes autem non confundit. Ecce agricola exspectat pretiosum fructum²⁴ terrae patienter ferens, donec accipiat temporaneum²⁵ et serotinum. Si agricolae haec patienter ferunt pro temporalibus fructibus, quanto magis vos pro aeternis patientes esse debetis? Estote ergo patientes et confirmate corda vestra, ut adveniente <I83, f. 35va> iudice Christo laeti et probati esse valeatis. Nolite ingemiscere in alterutrum, <VD38, f. 32vb> ut non iudicemini. Ecce²⁶ iudex ante ianuam assistit. Exemplum accipite²⁷, carissimi, laboris et patientiae prophetas²⁸, qui locuti sunt <SG670, p. 41 (48)a> in nomine domini. En²⁹ beatificamus³⁰, qui sustinuerunt. Sufferentiam³¹ Iob audistis et finem domini vidistis, quoniam misericors et miserator est³² dominus³³.

Tribulationes vestras audivimus, fratres, tam per vestros quam et per aliorum apocrisiarios³⁴, super quibus valde dolemus vobisque compatimur et auxilium ferre, prout ipse largitus fuerit, qui pro nobis non solum tribulatus³⁵, sed etiam passus est, parati sumus. Nolite mirari, carissimi, qui persecutiones patimini, quasi novi vobis aliquid contingat, sed communicantes Christi passionibus gaudete, ut³⁶ et in revelatione gloriae eius gaudeatis exultantes. <N442, f. 19va> Si exprobramini^{37 38} in nomine Christi, beati eritis, quoniam, quod est honoris, gloriae et virtutis dei et³⁹, quia⁴⁰ est eius spiritus, super vos requiescet. Nemo autem vestrum patiatur⁴¹ quasi homicida aut fur aut maledicus aut alienorum appetitor⁴², si <I83, f. 35vb> autem ut christianus, non <SG670, p. 41 (48)b> erubescat, glorificet autem deum in isto nomine, quoniam tempus est, ut incipiat⁴³ iudicium de domo dei. Si autem primum a nobis, quis finis eorum, qui non credunt dei evangelio? Et si iustus vix⁴⁴ salvabitur, impius et peccator, ubi parebunt? <VD38, f. 33ra> Itaque et hi, qui patiuntur secundum voluntatem dei, fideli creatori commendant animas suas in benefactis.

Nam⁴⁵, ut ait beatus Clemens praedictus⁴⁶ antecessor noster, similis^{47 48} est omnis ecclesiae status⁴⁹ navi magnae, quae per undosum pelagus⁵⁰ diversis e locis et regionibus viros <Bcan4, f. 40r> portat ad unam potentis⁵¹ regni urbem properare cupientes⁵². Sit ergo navis auctor⁵³ huius dominus ipse omnipotens deus, gubernator vero sit⁵⁴ Christus, tunc⁵⁵ deinde proretae officium episcopus⁵⁶ impleat, presbyteri⁵⁷ nautarum, <V630, f. 19rb> diaconi dispensatorum locum teneant, hi, qui catecizant⁵⁸, naustologis⁵⁹ conferuntur⁶⁰. Epibatis⁶¹ autem toti<SG670, p. 42a>us fraternitatis multitudo sit similis. Ipsum quoque mare hic mundus habeatur. Ventorum⁶² vero varietates et turbinum diversis temptationibus conferantur, <I83, f. 36ra> persecutiones, tribulationes sive pericula fluctibus exaequentur⁶³. Terreni vero spiritus, qui vel⁶⁴ de torrentibus vel convallibus spirant, pseudoprophetarum et seductorum seu pravae doctrinae verba docentur⁶⁵, promuntoria vero et loca confragosa hi, qui in potestatibus saeculi⁶⁶ sunt iudices et pericula minantur ac mortes⁶⁷. Bithalassa vero loca⁶⁸, quae duplicibus⁶⁹ undae fallacis aestibus⁷⁰ verberantur, dubiis mente et repromissionum⁷¹ veritate⁷² nutantibus conferantur atque his, <VD38, f. 33rb> qui irrationabili fidem nostram⁷³ ratione discutiunt⁷⁴. Hypocritae vero et dolosi piratis similes habeantur⁷⁵. Iam vero rapidus vertex⁷⁶ et tartarea carybdis et saxis illisa⁷⁷ naufragia ac mortiferae sub<SG670, p. 42b>mersiones, quid aliud aestimanda sunt quam peccata? Restat igitur, ut haec navis cursu⁷⁸ prospero tuta possit portum desideratae urbis intrare⁷⁹ et ita deo precem fundere, ut navigantes mereantur audiri.

Audivimus⁸⁰, fratres, quod quidam⁸¹ detrahunt et accusant sacerdotes dei cupientes eos damnare⁸² non intellegentes forsitan, quod <I83, f. 36rb> iniuria⁸³ sacerdotum ad Christum pertinet, cuius vice funguntur. Nec⁸⁴ hoc aspiciunt, quod beatus princeps apostolorum instructor noster ait: Deponentes igitur omnem maliciam et omnem⁸⁵ dolum et simulationes et invi<N442, f. 19vb>dias et omnes detractiones, sicut modo geniti infantes rationabiles⁸⁶ sine dolo lac concupiscite, ut in eo <O93, f. 4vb> crescatis in salutem. Et dominus per prophetam inquit: Qui vult vitam diligere et videre dies bonos, coerceat linguam suam a malo, et labia eius ne loquantur dolum, <SG670, p. 43a> et cetera⁸⁷. Qui autem ista transgrediuntur, profecto transgressores legis dei et contemptores atque inoboedientes <VD38, f. 33va> eius praeceptis exsistunt. Unde et beatus Iacobus⁸⁸ apostolus ait: Si diligitis proximos sicut vosmetipsos⁸⁹, bene facitis, si autem personas accipitis, peccatum operamini, redarguti^{90 91} a lege quasi transgressores, et cetera. Et beati⁹² apostoli ac praedecessor⁹³ noster Clemens, vir apostolicus et spiritu dei plenus, unacum⁹⁴ reliquis⁹⁵ sanctis collegis^{96 97} suis statuit dicens: Accusandi⁹⁸ vel testificandi licentia denegetur, <I83, f. 36va> qui christia<V630, f. 19va>nae religionis et nominis dignitatem et suae legis vel sui propositi⁹⁹ normam aut regulariter prohibita neglexerint. Transgressores¹⁰⁰ enim sponte legis suae eiusque violatores apostatae^{101 102} nominantur. Omnis enim apostata¹⁰³ refutandus¹⁰⁴ est¹⁰⁵ ante reversionem suam, non¹⁰⁶ in accu<SG670, p. 43b>satione recte agentium aut testimonio suscipiendus, quia vir duplex animo inconstans^{107 108} est in omnibus viis suis. Quicumque¹⁰⁹ autem, ut ait apostolus¹¹⁰ Iacobus, totam legem servaverit, offendit autem in uno, factus est omnium reus. Qui enim dixit: Non moechaberis, dixit et: non occides. Quod si non moechaberis, occides¹¹¹ autem, factus es transgressor legis. Sic loquimini et sic facite sicut per legem libertatis incipientes iudicari. Iudicium enim sine misericordia illi, qui non fecit¹¹² misericordiam. Superexaltat¹¹³ autem misericordia¹¹⁴ iudicio¹¹⁵, <VD38, f. 33vb> et dominus ait: Nolo mortem peccatoris, <Bcan4, f. 40v> sed ut convertatur et vivat, et multa talia horumque¹¹⁶ similia. Nemo¹¹⁷ enim, inquit apostolus, nostrum sibi vivit, et nemo sibi moritur, sive¹¹⁸ ergo vivimus sive morimur, domini sumus. In <I83, f. 36vb> hoc enim¹¹⁹ Christus mor<SG670, p. 44a>tuus¹²⁰ est¹²¹ et revixit, ut et mortuorum et vivorum dominetur. Tu autem, quid¹²² iudicas fratrem tuum, aut tu, quare spernis¹²³ fratrem tuum? Omnes enim stabimus ante tribunal dei¹²⁴. Scriptum est enim: Vivo ego, dicit dominus, quoniam mihi flectetur¹²⁵ omne genu, et omnis lingua confitebitur deo¹²⁶. Itaque¹²⁷ unusquisque nostrum pro se rationem reddet deo. Non ergo amplius invicem iudicemus, sed hoc iudicate magis, ne ponatis offendiculum fratri vel scandalum. Scimus enim, quia multum derogatio praevalet, quando derogator¹²⁸ creditur fide dignus. Ideo, fratres, variis detractionibus et¹²⁹ accusationibus non oportet labefactari¹³⁰ iudices et primates ecclesiae, sed magis apostolorum et doctorum regulis informari et roborari. Unde iustum est omnes¹³¹ in¹³² universo Romanorum orbe doctores legis ea, quae legis sunt recte sapere et operari¹³³, et <SG670, p. 44b> non regulas nascentis <N442, f. 20ra> ecclesiae confundi¹³⁴, aut fidem ac¹³⁵ doctrinam apostolorum variis maculare doctrinis, nec fratres infestare¹³⁶. Si autem omnia in hoc <I83, f. 37ra> saeculo vindicata essent, <VD38, f. 34ra> locum divina iudicia non haberent. Supervacuis¹³⁷ enim ad¹³⁸ beneficia¹³⁹ laborat impendiis, qui¹⁴⁰ solem certat facibus adiuvare¹⁴¹. Ideo si aliquis putat¹⁴² deo in hoc placere, quod servos suos¹⁴³ accusat et, ut meliores fiant, dicit se hoc agere, in vanum laborat <V630, f. 19vb> et plus invidiae¹⁴⁴ stimulis¹⁴⁵ agitatur^{146 147} quam caritatis, quoniam gratiae plenitudo adiectione non indiget nec ulla¹⁴⁸ requirit commendationis augmenta. Erigit¹⁴⁹ ergo doctores conscientia¹⁵⁰ sua et, si quando incertis temporum¹⁵¹ flatibus¹⁵² opponuntur, sustinent mala, quae saeculis¹⁵³ magis sunt ascribenda quam meritis. Datam¹⁵⁴ enim scimus¹⁵⁵ satanae potestatem, ut servos <SG670, p. 45a> Christi cribraret¹⁵⁶, ut, quod de tritico inveniri¹⁵⁷ possit¹⁵⁸, horreis iungeretur¹⁵⁹ et, quod de paleis¹⁶⁰, ad ignium¹⁶¹ alimenta transiret¹⁶².

Ad vos specialiter dictum est: Nolite timere pusillus¹⁶³ grex¹⁶⁴, complacuit¹⁶⁵ patri¹⁶⁶ vestro dare¹⁶⁷ vobis regnum, venit inter vos gladius perfidorum, ut marcida¹⁶⁸ ecclesiae membra resecaret¹⁶⁹ et ad caelestem gloriam sana¹⁷⁰ perduceret. Quos ha<I83, f. 37rb>beat Christus¹⁷¹ milites, certamen ostendit, qui triumphum mereantur¹⁷², per bella cognoscuntur¹⁷³.

Scimus¹⁷⁴ autem multos ob id infestare¹⁷⁵ doctores, ut eos perdant et propriae voluntatis placita adimpleant. Non propterea tamen doctores, in quantum vires <VD38, f. 34rb> suppetunt¹⁷⁶, a recta aemulatione¹⁷⁷ et bona intentione¹⁷⁸ recedere debent scientes, quia beati, qui persecutionem¹⁷⁹ paciuntur propter iustitiam.

Nihil¹⁸⁰ autem illo¹⁸¹ est pastore miserius, qui luporum <SG670, p. 45b> laudibus gloriatur. Quibus si¹⁸² placere voluerit atque ab¹⁸³ his amari delegerit, erit¹⁸⁴ hinc¹⁸⁵ ovibus magna pernicies¹⁸⁶. Nullus ergo pastorum¹⁸⁷ placere lupis et gregibus ovium potest. Perdit enim laboris memoriam mens terrenis¹⁸⁸ obligata carceribus. Sicut artium in suo¹⁸⁹ quoque¹⁹⁰ opere¹⁹¹ invenitur mater instantia, ita noverca eruditionis est neglegentia. Nullus ergo praeiudicium alteri faciat, <O93, f. 5ra> neque, quod sibi fieri non vult, exerceat¹⁹². Nemo dictum de aliquo inveniet¹⁹³, quod in eius¹⁹⁴ actibus non agnoscat. Ego autem labefactatam¹⁹⁵ <I83, f. 37va> non solum quietem meam, sed et salutem inimicorum¹⁹⁶ valetudine et rumorum procellis agnosco. Potens est divinitas immensae¹⁹⁷ tempestatis incerta bono serenitatis amovere. Et quid aliud, si¹⁹⁸ Christus passus est pro nobis, vobis relinquens exemplum, <SG670, p. 46a> ut¹⁹⁹ sequamur²⁰⁰ vestigia eius, <Bcan4, f. 41r> et apostoli passi sunt, sequentes eius exemplum et reliqui patres, nisi ut sequamur tam doctrinam eorum quam et exemplum, et patiamur adversa pro Christo, et cum patribus atque cum fratribus crucem portemus eorumque tribulationibus compatiamur, ut Christi veri discipuli inveniamur, qui dixit: <VD38, f. 34va> Qui vult venire post me, abneget semet<N442, f. 20rb>ipsum et tollat <V630, f. 20ra> crucem suam et sequatur me, et reliqua. Praesumptio²⁰¹ est, si dominorum beneficia²⁰² famuli non sequantur. Obsequium ergo aestimandum²⁰³ puto, quod pariturus²⁰⁴ impendo. Quid est enim²⁰⁵, quod plus creditur filii vocabulum²⁰⁶ valere quam obsequium? Et non quaeritur, quid in²⁰⁷ amoris lance promoveas²⁰⁸, sed quale <I83, f. 37vb> ad praeiudicium aestimanti²⁰⁹ nomen opponas, cum apud prudentes frustra <SG670, p. 46b> sobolem²¹⁰ dicimus, nisi exhibeat, quod vocatur²¹¹. Ego vero nolo²¹² errore meo alienas culpas asserere²¹³, ut²¹⁴ factum²¹⁵, quod²¹⁶ doleo, admisisse²¹⁷ convincar. Odisti, inquit dominus²¹⁸ per prophetam, omnes operantes iniquitatem, perdes loquentes mendacium. Virum sanguinum et dolosum abominabitur dominus, ego autem in multitudine misericordiae tuae²¹⁹ introibo in domum tuam adoraboque²²⁰ in templo sancto tuo in timore tuo. Domine²²¹, deduc me in iustitia tua propter inimicos²²² meos, dirige ante faciem meam viam tuam, non est²²³ in ore eorum rectum, interiora eorum insidiae, sepulchrum patens²²⁴ guttur eorum, linguam suam lenificant^{225 226}. Condemna eos, deus, decidant a consiliis suis, iuxta multitudinem²²⁷ scelerum eorum^{228 229} expelle eos, quoniam provocaverunt²³⁰ te²³¹. Et laetentur omnes, qui sperant in te, in saeculum laudabunt²³². <VD38, f. 34vb> Et proteges eos, et laetabuntur in te, qui diligunt <SG670, p. 47a> nomen tuum, quia²³³ tu benedicis²³⁴ iusto. Domine, ut²³⁵ hasta placabilitatis coronabis eum. <I83, f. 38ra> Deo²³⁶ enim perfecte sacrificantes non debent vexari, sed portari²³⁷, consolari atque ab omnibus venerari.

Ipsi autem, quando domino sacrificant, non soli hoc agere debent, sed testes secum²³⁸ adhibeant, ut domino perfecte in sacratis deo sacrificare locis probentur. Ait namque auctoritas legis divinae: Vide, ne offeras²³⁹ holocausta tua in omni loco, quem videris, sed in loco, quem elegerit²⁴⁰ dominus deus tuus.

Episcopus^{241 242 243} deo sacrificans testes²⁴⁴, ut²⁴⁵ praefixum²⁴⁶ est, secum habeat et plures quam alius²⁴⁷ sacerdos. Sicut²⁴⁸ enim maioris²⁴⁹ honoris gradu fruitur^{250 251}, sic maioris testimonii²⁵² incrementatione²⁵³ indiget. In sollemnioribus quippe diebus aut septem aut quinque aut tres diaconos, qui eius oculi dicuntur, et subdiaconos atque reliquos ministros secum habeat, qui sacris induti ves<SG670, p. 47b>timentis in fronte²⁵⁴ et a tergo et²⁵⁵ presbyteri e²⁵⁶ regione dextra levaque²⁵⁷, contrito corde <V630, f. 20rb> et humiliato spiritu²⁵⁸ ac prono²⁵⁹ stent vultu custodientes eum a malivolis hominibus et consensum eius praebeant sacrificio. Peracta²⁶⁰ autem consecratione omnes communi<I83, f. 38rb>cent, qui noluerint ecclesiasticis carere liminibus. <VD38, f. 35ra> Sic²⁶¹ enim et apostoli statuerunt et²⁶² sancta Romana tenet ecclesia.

Servite, inquit dominus^{263 264} per prophetam²⁶⁵ David, in timore et exultate²⁶⁶ ei in²⁶⁷ tremore, <N442, f. 20va> adorate pure, ne forte irascatur et pereatis de via. Ille enim non²⁶⁸ perit²⁶⁹ de via, qui recte graditur et praecepta custodit maiorum. Doceri²⁷⁰ ergo omnes oportet, qui domini sacerdotio funguntur, ut et²⁷¹ ceteros instruant²⁷² et sibi proficiant. Scriptum est autem: Qui docti fuerint, fulgebunt quasi splendor firmamenti, et qui ad iustitiam erudiunt multos, quasi stellae in perpetuas aeternitates. Et alibi: <SG670, p. 48a> Populus autem sciens deum suum obtinebit et faciet, et docti in populo docebunt plurimos²⁷³. Ipsa enim <Bcan4, f. 41v> veritas per se infert et dicit: Beatus est, qui non fuerit scandalizatus in me. Ille procul dubio scandalizatus²⁷⁴ est in deum, qui recte²⁷⁵ non docet, et qui eius scandalizat episcopum vel sacerdotem. Impie namque agen<I83, f. 38va>tes sunt impii, neque intellegent²⁷⁶ omnes impii, porro docti intellegent²⁷⁷. Omnes enim in²⁷⁸ invicem humilitatem insinuate, quia deus superbis resistit, humilibus²⁷⁹ dat gratiam. Nolite, inquit Ioannes apostolus, omni²⁸⁰ spiritui²⁸¹ credere, sed probate spiritus, si ex deo sunt, quoniam pseudoprophetae exierunt in mundum. <VD38, f. 35rb> Et idem ipse alibi ait: Vos, quod²⁸² audistis ab initio, in vobis permaneat, si in vobis permanserit, quod ab initio audistis, et vos in filio et patre manebitis. Et haec est repromissio²⁸³, <O93, f. 5rb> quam ipse pollicitus^{284 285} est nobis, vita aeter<SG670, p. 48b>na²⁸⁶. Haec scripsi vobis de his, qui seducunt²⁸⁷ vos. Et vos unctionem, quam accepistis ab eo, maneat in vobis. Et non necesse habetis²⁸⁸, ut aliquis doceat vos, sed sicut unctio eius docet vos de omnibus, et verum est, et²⁸⁹ non est mendacium, et sicut docuit vos, manete in eo. Et nunc, filioli, manete in eo et²⁹⁰, cum apparuerit, habemus²⁹¹ fiduciam, et²⁹² non confundamur ab eo in adventu eius. Scitis, quoniam iustus est, scitote, quoniam et omnis²⁹³, qui facit iustitiam²⁹⁴, <I83, f. 38vb> ex ipso natus est. Videte, qualem caritatem dedit nobis pater, ut filii dei nominemur et simus²⁹⁵. Propter hoc mundus non novit nos, quia non novit eum. Carissimi, nunc filii dei sumus et nondum apparuit, quid²⁹⁶ erimus. Scimus, quoniam, cum <V630, f. 20va> apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum, sicuti est. Et omnis, qui habet spem hanc in eo, sanctificat se, sicut et ille sanctus est. Omnis, qui facit peccatum, <SG670, p. 49a> et iniquitatem facit, et peccatum est iniquitas. Et scitis, quia ille apparuit, ut peccata tolleret, et peccatum in eo non est. Omnis, qui in eo²⁹⁷ <VD38, f. 35va> manet, non peccat²⁹⁸, et omnis, qui peccat, non vidit eum nec cognovit eum. Filioli, nemo vos seducat. Qui facit iustitiam, iustus est, sicut et ille iustus²⁹⁹ est. Qui facit peccatum, ex diabolo est, quoniam ab initio diabolus peccat. In hoc apparuit filius dei, ut dissolvat³⁰⁰ opera diaboli. Omnis, qui natus est ex deo, peccatum non facit, quoniam semen ipsius in eo manet, et non potest peccare, quoniam ex deo natus est. In hoc manifesti sunt filii dei et filii diaboli. Omnis³⁰¹, qui non est iustus, <I83, f. 39ra> non est de³⁰² deo et, qui non diligit fratrem suum, quoniam haec est annuntiatio, quam audistis ab i<N442, f. 20vb>nitio, ut diligamus alterutrum, non sicut Cain, qui ex maligno <SG670, p. 49b> erat et occidit fratrem suum, et propter hoc occidit eum, quoniam opera eius maligna erant³⁰³, fratris autem³⁰⁴ eius³⁰⁵ iusta. Nolite mirari, fratres, si odit vos mundus. Nos scimus, quoniam translati sumus de morte in³⁰⁶ vitam, quoniam diligimus fratres. Qui non diligit, manet in morte. Omnis, qui odit fratrem suum, homicida est. Et scitis, quia³⁰⁷ omnis homicida non habet vitam aeternam in semetipso³⁰⁸ manentem. In hoc cognovimus caritatem dei, quoniam³⁰⁹ ille pro nobis animam suam posuit, et nos debemus pro fratribus animas ponere. Qui habuerit substantiam³¹⁰ mundi et viderit fratrem <VD38, f. 35vb> suum³¹¹ necessitatem³¹² habere et clauserit viscera sua ab eo, quomodo caritas dei manet in eo? Filioli³¹³, non diligamus verbo nec³¹⁴ lingua, sed opere et veritate. In hoc cognoscimus³¹⁵, quoniam ex veritate sumus, et in conspectu eius suademus corda nostra, quoniam, <SG670, p. 50a> si repraehenderit nos cor³¹⁶, maior est deus corde nostro, et no<I83, f. 39rb>vit omnia. Carissimi, si cor nostrum³¹⁷ repraehenderit nos, fiduciam habemus ad³¹⁸ deum, et quicquid petierimus, accipiemus ab eo, quoniam mandata eius custodimus³¹⁹ et ea, quae sunt placita coram eo, facimus. Et hoc est mandatum eius³²⁰, ut credamus in nomine filii eius Iesu Christi et diligamus alterutrum, sicut dedit mandatum nobis³²¹. Et qui servat mandata eius, in illo manet et ipse in eo, et in hoc³²² scimus³²³, quoniam <V630, f. 20vb> manet in nobis de spiritu, quem dedit nobis³²⁴.

<Bcan4, f. 42r> Et³²⁵ sicut deus creator, qui hominem ad³²⁶ similitudinem suam creavit³²⁷, est³²⁸ caritas, est³²⁹ bonus, iustus, patiens atque mitis et misericors, et cetera virtutum sanctarum insignia³³⁰, quae de eo leguntur. Ita homo creatus est, ut caritatem haberet, ut bonus esset³³¹ et iustus, ut³³² patiens atque mitis³³³, mundus et miseri<SG670, p. 50b>cors foret³³⁴. Quas virtutes, quanto plus quisque³³⁵ in seipso habet, tanto pro<VD38, f. 36ra>pius³³⁶ est deo et maior est³³⁷ ac³³⁸ sui conditoris gerit^{339 340} similitudinem. Si vero, quod absit, aliquis per devia³⁴¹ vitiorum et divortia³⁴² criminum ab hac nobilissima sui con<I83, f. 39va>ditoris³⁴³ similitudine³⁴⁴ degener^{345 346} oberrat, tunc fiet de eo, quod scriptum est: Et homo, cum in honore esset, non intellexit³⁴⁷, comparatus est iumentis insipientibus et similis factus est illis. Qui³⁴⁸ maior honor potuit³⁴⁹ homini esse, quam ut ad similitudinem sui factoris conderetur³⁵⁰ et eisdem virtutum vestimentis ornaretur, quibus et conditor, de quo legitur: Dominus regnavit, decore indutus³⁵¹ est, id est omnium virtutum splendore et totius bonitatis decore ornatus, vel quod maius homini³⁵² potest esse dede<SG670, p. 51a>cus^{353 354} aut infelicior³⁵⁵ miseria, quam ut hac similitudinis gloria sui conditoris amissa³⁵⁶ ad informem³⁵⁷ et irrationabilem brutorum iumentorum delabitur^{358 359} similitudinem? Quapropter quisque diligentius attendat primae condicionis suae excellentiam³⁶⁰ et venerandam³⁶¹ sanctae trinitatis in seipso imaginem³⁶² agnoscat <O93, f. 5va> honoremque similitudinis divinae, ad <N442, f. 21ra> quem³⁶³ creatus est, nobilitate^{364 365} morum³⁶⁶, exsecratio³⁶⁷ virtutum, dignitatem³⁶⁸ <I83, f. 39vb> meritorum habere contendat, ut, quando apparuerit, qualis sit, tunc similis³⁶⁹ <VD38, f. 36rb>ei appareat, qui se mirabiliter ad similitudinem suam in primo Adam condidit, mirabiliusque in secundo reformavit³⁷⁰. Omnis igitur homo, qui ad imaginem dei factus est³⁷¹, illum debet imitari, cuius ad³⁷² imaginem conditus est, illius debet sequi vestigia, qui eum ad imaginem sui³⁷³ condidit.

Consiliarium vero ac protectorem melius³⁷⁴ repperiri^{375 376} non poterit quam illum, qui eum ad imaginem sui³⁷⁷ condidit, <SG670, p. 51b> qui eum pretioso sanguine suo redemit, et propter eum homo fieri non est dedignatus, quem procul dubio inveniet, si in eum totam spem suam iuxta psalmistae vocem proiecerit. Ait namque: Proice³⁷⁸ super dominum caritatem³⁷⁹ tuam, et ipse te enutriet nec dabit in aeternum fluctuationem iusto. Omnis³⁸⁰ enim homo in³⁸¹ sua causa³⁸² deficiens et in³⁸³ suis hesitans^{384 385} consiliis quaerit sibi amicum fidelem, in cuius consiliis confidat, qui in suis³⁸⁶ diffidebat, et talem <V630, f. 21ra> fiduciam habet in illo, ut omne secretum <I83, f. 40ra> sui pectoris³⁸⁷ ei pandat et aperiat. Quid dulcius est, quam habeas³⁸⁸ illum, cum quo omnia possis loqui ut tecum? Si ista cum hominibus fiunt, quanto magis cum deo hoc est agendum, qui³⁸⁹ omnes³⁹⁰ vult salvos fieri et neminem³⁹¹ perire? Nam si veraciter³⁹² deum credimus eumque diligi<SG670, p. 52a>mus, ut debemus, <VD38, f. 36va> et proximos sicut nosmetipsos, in eumque totam spem proiecerimus nostram, ipse nos eripiet et consolabitur. Et, sicut per angelum suum Habacuc prophetam cum prandiis in lacum leonum ad Danielem vatem³⁹³ misit, et Philippum, unum de septem diaconibus, ad eunuchum, ita dabit vobis liberationem et consolationem.

Haec sectamini³⁹⁴, carissimi, et nulli umquam nocete. Fratres estis³⁹⁵, invicem vos diligite, ut veri domini discipuli dici³⁹⁶ et³⁹⁷ effici mereamini. Nam³⁹⁸ qui rancida³⁹⁹ corda virorum⁴⁰⁰ inficit⁴⁰¹, maliciam inter homines spargit. Et⁴⁰² qui detrahit fratrem⁴⁰³ suum, homicida est.

Et qui abstulerit⁴⁰⁴ aliquid patri vel matri, dicitque⁴⁰⁵ hoc peccatum <Bcan4, f. 42v> non esse⁴⁰⁶, homicidae particeps <I83, f. 40rb> est. Pater noster sine dubio deus⁴⁰⁷ est, qui nos creavit, mater vero⁴⁰⁸ nostra ecclesia, quae nos⁴⁰⁹ in baptis<SG670, p. 52b>mo spiritaliter regeneravit. Ergo qui Christi⁴¹⁰ pecunias et ecclesiae rapit, aufert⁴¹¹ vel fraudat, homicida est, atque homicida ante conspectum⁴¹² iusti⁴¹³ iudicis esse deputabitur. Qui rapit pecuniam proximi sui, iniquitatem operatur, qui autem pecuniam⁴¹⁴ vel res ecclesiae abstulerit, sacrilegium facit.

Privilegia⁴¹⁵ enim ecclesiarum et sacerdotum sancti apostoli iussu salvatoris intemerata⁴¹⁶ et inviolata aevis⁴¹⁷ decreverunt⁴¹⁸ <VD38, f. 36vb> manere temporibus. Leges ecclesiae apostolica firmamus auctoritate et peregrina⁴¹⁹ iudicia submovemus. Unde <N442, f. 21rb> et dominus⁴²⁰ mentionem faciens Loth per Moysen loquitur dicens: Ingressus es⁴²¹, quidam⁴²² inquiunt, ut advena, numquid ut iudices⁴²³?

Unaquaeque enim⁴²⁴ provincia tam iuxta ecclesiasticas quam iuxta saeculi leges suos debet iustos et non iniquos habere iudices, et non externos⁴²⁵, nisi <SG670, p. 53a> apostolicae huius sedis decreverit auctoritas⁴²⁶, quatenus, quicumque causam habuerit apud suos⁴²⁷ iudices iudicetur⁴²⁸, et non ad⁴²⁹ alienos causa vagan<I83, f. 40va>di stimulante⁴³⁰ protervia^{431 432 433} suam despiciens patriam transeat, sed ad⁴³⁴ duodecim eiusdem provinciae iudices, ad quorum iudicium⁴³⁵ omnes causae civitatum referuntur, deferatur⁴³⁶ negotium. Si⁴³⁷ autem fuerit ecclesiasticum apud episcopos interveniente primate, si⁴³⁸ maior causa fuerit, si⁴³⁹ vero minor, <V630, f. 21rb> metropolitano. Si vero fuerit saeculare, apud eiusdem ordinis viros⁴⁴⁰ iudicio tamen episcoporum, cum apostolus⁴⁴¹ privatorum christianorum causas magis ad⁴⁴² ecclesias⁴⁴³ deferri <VD38, f. 37ra> et ibidem sacerdotali⁴⁴⁴ iudicio terminari voluit. Omnis enim oppressus libere sacerdotum, si voluerit, appellet iudicium et a nullo prohibeatur, sed ab⁴⁴⁵ his fulciatur⁴⁴⁶ et liberetur. Si autem difficiles causae aut maiora negotia orta fuerint, <SG670, p. 53b> ad maiorem sedem referantur, et si illic facile discerni⁴⁴⁷ non poterint⁴⁴⁸ aut iuste terminari, ubi fuerit⁴⁴⁹ summorum congregatio congregata, quod per singulos annos bis⁴⁵⁰ fieri solet et debet, iuste et deo placite coram patriarcha aut primate ecclesiastica⁴⁵¹ et coram patri<O93, f. 5vb>cio saecularia⁴⁵² iudicentur negotia in commune. Quod⁴⁵³ si difficiliores ortae fuerint quaestiones aut episcoporum⁴⁵⁴ vel maiorum iudicia aut maiores <I83, f. 40vb> causae fuerint, ad⁴⁵⁵ sedem apostolicam, si appellatum⁴⁵⁶ fuerit, referantur, quoniam hoc apostoli statuerunt⁴⁵⁷ iussione salvatoris, ut maiores et difficiliores quaestiones semper ad sedem deferantur⁴⁵⁸ apostolicam, super quam Christus universam construxit ecclesiam, dicente⁴⁵⁹ ipso ad beatum principem apostolorum Petrum: Tu es, inquit, Petrus, et super hanc petram aedificabo ecclesiam meam, et reliqua.

Sit ergo, <VD38, f. 37rb> fratres, constantia vestra adversus <SG670, p. 54a> contentiones eorum, qui adversa sapiunt, et non, quae dei sunt⁴⁶⁰, et erit fortior petra constantia vestra, sicut scriptum est: Ne timueritis⁴⁶¹ ab eis, neque terreamini a facie eorum, qui corpus occidunt, animam autem non possunt occidere. Quod autem in aure⁴⁶² auditis, praedicate in lumine illum timentes, qui potest animam et corpus occidere et mittere <N442, f. 21va> in gehennam. Fratres mei, in carne enim⁴⁶³ ambulantes non secundum carnem militamus. Arma enim militiae nostrae non carnalia, sed potentia deo ad destructionem munitionum consilia destruentes et omnem exaltationem extollentem se adversus⁴⁶⁴ scientiam dei, et in captivitatem redigentes⁴⁶⁵ omnem <I83, f. 41ra> cogitationem in obsequium Christo⁴⁶⁶ perducentes⁴⁶⁷.

De cetero, fratres, confortamini <Bcan4, f. 43r> in domino et in potentia fortitudinis eius, ut⁴⁶⁸ pax vobis multa et gratia⁴⁶⁹ a deo et domino nostro Iesu Christo ministretur. Amplectimur^{470 471} et osculamur ac, si praesentes cari<SG670, p. 54b>tatem vestram in unitate spiritus⁴⁷², in vinculo pacis et caritatis Christi. Propter quod, carissimi, exspectantes satagite⁴⁷³ immaculati <VD38, f. 37va> et inviolati⁴⁷⁴ inveniri in pace et domini nostri longanimitatem⁴⁷⁵ salutem arbitramini. Sicut et carissimus frater noster <V630, f. 21va> Paulus secundum datam sibi sapientiam scripsit vobis⁴⁷⁶, et⁴⁷⁷ sicut in⁴⁷⁸ omnibus epistolis loquens in eis de his, in quibus sunt quaedam difficilia intellectu, quae⁴⁷⁹ indocti et instabiles depravant⁴⁸⁰ sicut⁴⁸¹ et⁴⁸² ceteras scripturas⁴⁸³ ad suam perditionem. Vos autem⁴⁸⁴ igitur, fratres, praescientes custodite, ne insipientium errore transducti excidatis⁴⁸⁵ a⁴⁸⁶ propria firmitate. Crescite vero in gratia et⁴⁸⁷ cognitione domini nostri⁴⁸⁸ Iesu Christi et salvatoris. Vos autem, carissimi, memores estote verborum, quae praedicta sunt ab apostolis domini nostri Iesu Christi, qui dicebant vobis, quoniam in novissimo tempore venient illusores⁴⁸⁹ secundum sua desideria ambulantes⁴⁹⁰ impietatum⁴⁹¹. Hi sunt, qui segregant semetipsos, anima<SG670, p. 55a>les, <I83, f. 41rb> spiritum non habentes, vos autem, carissimi, superaedificantes vosmetipsos sanctissimae vestrae fidei in spiritu sancto orantes. Ipsos⁴⁹² vos in dilectione dei servate exspectantes misericordiam domini nostri Iesu Christi in vitam aeternam. Et hos quidem arguite⁴⁹³ iudicatos⁴⁹⁴, illos vero salvate⁴⁹⁵ de igne rapientes. Aliis⁴⁹⁶ autem miseremini in timore odientes eam, quae carnalis est, maculatam tunicam⁴⁹⁷. Ei autem, qui potens est vos conservare sine peccato et constituere ante conspectum gloriae suae immaculatos in⁴⁹⁸ exultatione, soli deo salvatori nostro per Iesum Christum dominum nostrum gloria, magnificentia et imperium et potestas ante omnia saecula et nunc et in omnia saecula saeculorum. Amen.

O93, f. 5va; N442, f. 21va; V640, f. 21va; I83, f. 41 rb; VD38, f. 37vb; SG670, p. 55a; Bcan4, f. 43r

1 INCIPIT fehlt SG670

2 INCIPIT EPISTOLA] DECRETA V630; INCIPIUNT EPISTOLAE VD38

3 EPISTOLA] EPISTOLA SANCTI SG670

4 DE OPPRESSIONE ET LACERATIONE CHRISTIANORUM ET, QUOD ECCLESIA NAVI COMPARETUR, ATQUE DE CETERIS IBI INSERTIS OMNIBUS EPISCOPIS DIRECTA] QUOD NON SINT VITUPERANDI SACERDOTES et de unitate trinitatis (SACERDOTES et de unitate trinitatis korr. aus SACERDOTES SG670) EX NOVO ET VETERI TESTAMENTO VEL TRADITIONE PATRUM COMPILATA SG670

5 ET LACERATIONE fehlt V630

6 QUOD ECCLESIA NAVI COMPARETUR, ATQUE DE CETERIS IBI INSERTIS OMNIBUS EPISCOPIS DIRECTA] ET DE ACCUSATIONE EPISCOPI ET DE ORDINATIONE ARCHIEPISCOPORUM ET CETERORUM ET DE PRIMATIBUS ET DE PATRIARCHIS EORUMQUE MINISTERIO V630

7 INIBI VD38

8 INSERTI NEGOTIIS I83; INSERTIS NEGOTIIS VD38; Bcan4

9 SCRIPTA I83; VD38; Bcan4

11 nobiscum V630; SG670

12 sortiti korr. aus sorti I83

13 multiplicentur SG670

15 incontaminata I83; incotaminatam VD38

16 inmarcessibilem SG670; Bcan4

17 custodimini korr. aus costodimini SG670

18 in korr. aus et SG670

19 Si korr. aus Sicut SG670

20 oportet] oportet in I83

21 variis korr. aus varias V630

22 am Rande cogniti perseverantes VD38

24 fructum terrae] terrae fructum korr. aus terrae N442

26 Ecce] ecce enim SG670

27 accipite] a capite O93; accipite korr. aus a capite N442; capite I83; VD38; Bcan4

28 prophetas] a prophetis korr. aus prophetas Bcan4

30 beatificamus] beatificamus eos SG670

31 am Rande pacientiam VD38

32 est dominus] dominus est V630

33 dominus fehlt I83; Bcan4; deus SG670

34 am Rande responsales sive legatos VD38

35 tribulatio I83; tribulatus korr. aus tribulatio Bcan4

36 ut et korr. aus ut O93

38 exprobamini N442; I83

39 am Rande et quieti SG670

40 qui V630; SG670

41 patitur SG670

42 am Rande desiderator VD38

43 incipiat iudicium korr. aus incipiat N442

46 praedictus fehlt I83; SG670; Bcan4

48 Similis korr. aus Similes SG670

49 statutus VD38; status korr. aus fretum SG670

50 pelagum I83

51 potentis regni korr. aus potentis Bcan4

52 cupientis V630

53 auctor korr. aus actor O93

54 sit korr. aus si N442

55 tum I83; VD38; SG670; Bcan4

56 episcopus korr. aus episcopatus SG670

57 Presbyter O93

58 catecizant korr. aus catezizant SG670; catethicizant Bcan4

59 nautologis korr. aus nautolegis V630; nautologis korr. aus naustolongis SG670

60 conferantur I83; Bcan4; conferantur korr. aus conferatur SG670

61 Epibates korr. aus Epibatis V630; Epipatis SG670

62 Venturum Bcan4

63 exsequentur N442; I83; Bcan4

64 vel fehlt N442; I83; VD38; SG670; Bcan4

65 docentes SG670

66 saeculi sunt] sunt sęculi SG670

67 mortes korr. aus mortales V630

68 loca fehlt SG670

69 duplicibus korr. aus depi dicibus SG670

70 testibus I83

71 repromissionum] de promissionum korr. aus repromissionum SG670

72 veritate fehlt V630

73 nostram korr. aus vestram Bcan4

74 discutiunt korr. aus discutiuntur I83

75 habeantur korr. aus habeatur SG670

78 curso I83; cursu korr. aus curso Bcan4

79 intrare et] intrare korr. aus intrare Et SG670

80 am Rande De accusatoribus episcoporum VD38: am Rande III Bcan4

81 quidam] quidam et SG670

82 damnari V630; N442; I83; SG670; Bcan4

84 Nec korr. aus Ne N442; Bcan4; Ne I83

85 omnem korr. aus omne Bcan4

86 rationabile O93

88 Iacobus fehlt SG670

89 vosmetipsos korr. aus metipsos V630

90 am Rande reprehensi VD38

92 beati apostoli] beatus V630; beati apostoli successor korr. aus beati apostoli Bcan4

93 precessor, interlinear successor VD38; precessor SG670

95 reliquis korr. aus reliquus V630

96 am Rande consociis et fratribus VD38

97 collegis korr. aus collectis SG670

99 praepositi I83; VD38; Bcan4

101 am Rande recedens V630

103 interlinear refuga VD38

104 interlinear resecandus VD38

106 non in korr. aus non SG670

107 am Rande instabilis VD38

108 inconstans korr. aus inconstan O93

110 apostolus Iacobus] iacobus apostolus V630

111 occidas korr. aus occides N442

113 Superexaltet V630; I83; VD38; SG670; Bcan4

114 misericordiam V630; SG670

117 Nemo korr. aus Ne N442

118 Sive korr. aus Si Bcan4

120 mortuus est korr. aus mortuus Bcan4

121 est fehlt I83

122 quid] quis es qui korr. aus qui V630; quid korr. aus qui SG670

123 am Rande despicis VD38

124 christi SG670

125 flectet O93; N442; I83

126 domino V630

127 Itaque unusquisque nostrum pro se rationem reddet deo fehlt SG670

128 am Rande detractor VD38

129 et accusationibus fehlt I83; VD38; SG670; Bcan4

130 am Rande corruere infirmari sive corrumpi VD38

131 omnes korr. aus omnis N442; omnis I83

132 in fehlt VD38

133 operari korr. aus operare O93

134 confundere, am Rande conturbare VD38; confundere SG670; confundere korr. aus confundi Bcan4

135 aut V630; N442

136 am Rande corrumpere sive commovere ad iracundiam concitare VD38

137 interlinear superfluis VD38

139 beneficiam I83

140 qui korr. aus quid Bcan4

141 adiuvare korr. aus adiudicare SG670

142 putat] putat se korr. aus putat SG670; putat korr. aus utat Bcan4

143 eius korr. aus suos SG670

144 invidiae stimulis] invidia aestimulis O93

145 am Rande punctionibus VD38

146 am Rande commovetur VD38

147 agitur SG670

148 ullae N442; VD38; ultra Bcan4

150 conscientia sua] conscientiam suam V630

151 temporum] temporum usque hic VD38

153 sanctis I83; VD38; SG670; Bcan4

155 scimus satanae] satanę scimus SG670

156 cribraret korr. aus cribaret Bcan4

157 invenire I83; VD38

158 posset V630; I83

159 ingereretur V630

161 ignium korr. aus dignium Bcan4

163 am Rande parvus VD38

164 grex] grex quia korr. aus grex V630; Bcan4; grex quoniam korr. aus grex N442; grex] grex quia VD38; SG670

165 quoniam complacuit korr. aus complacuit N442

166 patri korr. aus patre O93; N442

167 dare vobis] vobis dare I83

169 am Rande abscideret VD38

170 sanam Bcan4

171 Christi I83

172 mereantur korr. aus mereatur V630

173 cognoscuntur korr. aus cognoscantur V630; cognoscunt I83; Bcan4; cognoscuntur fehlt SG670

174 am Rande abhinc VD38

175 am Rande persequi VD38

176 am Rande opitulantur adiuvant VD38

177 interlinear desiderio VD38

178 intentione korr. aus intentio V630

179 persecutione I83

181 illo est fehlt SG670

182 sibi I83; si korr. aus sibi Bcan4

183 ab his amari] amari ab his Bcan4

184 erit korr. aus erint V630

185 hic VD38; in Bcan4

186 perneties SG670

187 pastori I83; pastor VD38; SG670; pastor korr. aus pastori Bcan4

188 terrenis korr. aus terre O93

190 quaeque O93; SG670; quaeque korr. aus quaque VD38

191 opera VD38

192 am Rande agat VD38

193 inveniat I83; SG670

195 labefactatam korr. aus labefactam V630; labefactatam] labefacta tamen VD38

198 si fehlt SG670

199 ut sequamur vestigia eius, et apostoli passi sunt, sequentes eius exemplum fehlt VD38

202 beneficia korr. aus beneficio Bcan4

204 am Rande oboediturus VD38; am Rande vel modo facturus SG670

206 vocabulum korr. aus vocabulo I83

207 am Rande in amoris pondere sive statera VD38

208 promoveas korr. aus promoas SG670

210 sobolem korr. aus solem SG670

212 nolo korr. aus non V630; volo SG670

213 am Rande approbare VD38

215 factum quod korr. aus factum O93; factum quod] quod factum VD38; quod factum korr. aus factum Bcan4

216 quod fehlt N442; I83

217 amisisse, interlinear vel ad SG670

218 dominus per korr. aus dominus SG670

219 tuae introibo in domum tuam adoraboque in templo sancto tuo in timore tuo korr. aus tuę SG670

221 Vor Domine Rubrik: DECANTORES, interlinear ibus V630

224 patens] patens est I83; SG670; Bcan4

225 am Rande hoc est blande locuntur VD38

226 laenificam V630

227 multitudine O93

229 eorum] eorum et SG670

232 laudabunt] laudabunt te SG670; laudabunt te korr. aus laudabunt Bcan4

233 quoniam V630

234 benedices VD38; benedices korr. aus benedicis Bcan4

237 portare I83

238 secum adhibeant, ut domino perfecte in sacratis deo sacrificare locis fehlt I83

239 offeras korr. aus aufferas Bcan4

240 elegit SG670

242 Vor Episcopus Rubrik: DE EPISCOPO MISSA CAELEBRANTIBUS EIUSQUE MINISTRIS V630

243 Episcopus] Episcopus veru korr. aus Episcopus SG670

244 testes fehlt VD38

245 ut fehlt I83

246 am Rande ante confirmatum est VD38

247 alius korr. aus alios SG670

248 Sicut korr. aus Sic N442

249 maioris honoris gradu] maioribus honoris gradibus SG670

250 am Rande utitur VD38

251 fungitur SG670

252 testimonii] testimonio in korr. aus testimonio SG670

253 am Rande augmentatione perfectione VD38

254 fronte] fronte eius korr. aus fronte SG670

255 et fehlt I83

256 interlinear a latere et contra VD38

257 am Rande sinistra VD38

258 spiritu fehlt SG670

259 am Rande inclinato VD38

260 am Rande Quod omnes ministri altaris communicare debeant VD38; am Rande XI Bcan4

261 am Rande Mentio canonum apostolorum N442

264 dominus per prophetam] domino propheta korr. aus domino per proheta SG670

266 exaltate V630; N442

267 cum I83; SG670; Bcan4

268 am Rande non recedit VD38

269 praeterit VD38

271 et fehlt V630

272 instruant korr. aus instruunt SG670

273 multos I83; VD38; SG670; Bcan4

274 scandalizatus est] scandalizatur SG670

276 intellegentes VD38; intellegentes korr. aus intellegent Bcan4

277 intellegunt korr. aus intellegent V630

278 in fehlt V630

279 humilibus] humilibus autem V630; SG670; Bcan4

280 omni korr. aus omnis Bcan4

281 spiritui korr. aus spiritu N442

282 quod korr. aus qd SG670

283 repromissio] ab initio V630

284 am Rande promisit VD38

285 pollicitus korr. aus pollutus N442

286 aeterna korr. aus aena SG670

287 am Rande decipiunt VD38

288 habeatis N442

289 et fehlt V630

290 ut V630; SG670

291 habeamus V630; I83; SG670; Bcan4

292 ut VD38; ut korr. aus et Bcan4

293 omnis korr. aus omnes VD38; Bcan4

295 scimus I83; VD38; Bcan4

297 eo] eo non I83

298 peccat et korr. aus peccat VD38

299 iustus korr. aus iustu SG670

300 am Rande disrumpat disperdat VD38

301 Omnis] Omnis enim VD38

302 ex I83; VD38; SG670; Bcan4

303 erant korr. aus erat Bcan4

304 autem eius korr. aus autem SG670

305 eius fehlt V630

306 ad V630; Bcan4

307 quia korr. aus quoa V630; quoniam I83; VD38; SG670; Bcan4

308 se I83; VD38; SG670; Bcan4

309 quoniam korr. aus quoniam ut SG670

311 suum fehlt VD38

313 Filioli] Filioli mei VD38; Bcan4

314 neque V630; I83; VD38; SG670; Bcan4

315 cognovimus VD38; SG670

316 cor] cor nostrum V630; SG670

317 nostrum] nostrum non SG670

319 custodimus korr. aus custodiamus V630; SG670

320 eius fehlt SG670

321 vobis Bcan4

322 hoc scimus korr. aus hoc VD38; Bcan4

323 scimus fehlt I83

324 vobis Bcan4

326 ad] ad imaginem et korr. aus ad Bcan4

327 creavit korr. aus creavit et SG670

328 est caritas] caritas est SG670

329 est fehlt SG670

330 am Rande praeclara VD38

331 esset fehlt SG670

333 mitis mundus korr. aus mitis O93

334 am Rande esset VD38

335 quisque fehlt V630

336 propius korr. aus proprius N442; proprius I83; propinquior VD38

337 est ac] Si vero a V630

338 atque I83; VD38; SG670; Bcan4

339 am Rande habet VD38

340 gerit similitudinem. Si vero, quod absit, aliquis per devia vitiorum et divortia criminum ab hac nobilissima sui conditoris fehlt V630

341 am Rande errores VD38

342 am Rande separationes VD38

343 conditoris similitudine korr. aus conditoris O93

344 similitudinem I83

345 am Rande declinans a genere suo VD38

346 degenter O93; N442; degenerans VD38; devius SG670

347 intellexit] intellexit et SG670

348 quis I83; VD38; SG670; Bcan4

349 potuit homini esse] homini esse potuit Bcan4

350 conderetur korr. aus conderetur Quibus et conditor de quo legitur SG670

351 inductus Bcan4

352 hominis SG670

353 am Rande turpitudo VD38

356 am Rande perdita VD38

357 am Rande turpem VD38

358 am Rande decidat descendat VD38

359 delabatur V630; I83; SG670; Bcan4; delabatur korr. aus delabitur VD38

360 am Rande nobilitatem VD38

361 am Rande honorandam VD38

362 imaginem korr. aus maginem Bcan4

363 quae V630

364 nobilitatem SG670

365 nobilitate morum] nobilitatem horum I83; Bcan4

366 am Rande conversationum VD38

367 exsecutione V630; exsecratione I83; Bcan4; exercitacionem VD38; exsecratio] et sacrationem SG670

368 dignitate V630; I83; Bcan4

369 similis ei] ei similis SG670

370 am Rande recreavit restituit VD38

371 est, illum debet imitari, cuius ad imaginem conditus est korr. aus est SG670

372 ad fehlt I83

373 suam N442; I83; VD38; SG670

374 meliorem V630; SG670

375 interlinear invenire VD38

376 repperire V630; I83; VD38; SG670

377 suam SG670; Bcan4

378 Proice korr. aus Proicite Bcan4

379 curam korr. aus caritatem SG670; curam Bcan4

380 Omnis enim korr. aus Omnis O93

381 in fehlt N442; I83; VD38

382 causa fehlt VD38

383 in fehlt VD38

385 excidens VD38; excidens, am Rande alias hesitans Bcan4

386 suis korr. aus sui SG670

387 pectoris korr. aus peccatoris V630

389 qui korr. aus quia V630

390 omnes] omnes homines Bcan4

392 veraciter korr. aus peraciter V630

393 am Rande prophetam VD38

394 am Rande imitamini VD38

395 estis korr. aus estis qui SG670

396 dici et fehlt V630

397 et fehlt VD38

399 am Rande amara VD38

400 vivorum V630; SG670

401 am Rande corrumpit VD38

402 am Rande De detractoribus et raptoribus VD38

403 fratrem suum] fratri suo I83; SG670; Bcan4

404 abstulerit aliquid korr. aus abstulerit O93

407 deus fehlt V630

408 vero nostra] nostra vero V630

409 nos fehlt I83

410 christi korr. aus christo SG670

411 aufert] aut fert I83

412 conspectu I83

413 iusti fehlt I83; VD38; SG670; Bcan4

414 pecunia I83; Bcan4

415 Vor Privilegia Rubrik DE PEREGRINIS IUDICIIS CUM EXEMPLO LOTH, am Rande De privilegiis ecclesiarum et sacerdotum V630; am Rande XV Bcan4

416 am Rande incorrupta VD38

417 eius I83; VD38; SG670; Bcan4

418 am Rande statuerunt VD38

419 am Rande pergrina aliena VD38

420 dominus fehlt SG670

422 quidem VD38; quidam fehlt SG670

424 enim fehlt V630

425 am Rande extraneos VD38

426 auctoritas fehlt V630

427 vos I83; suos korr. aus vos Bcan4

428 iudicetur korr. aus iudicentur Bcan4

429 ad fehlt V630

430 interlinear incitante VD38

431 interlinear perversitate VD38

432 propter via VD38

433 protervia suam] propter suam viam V630

435 iudicium korr. aus iudicem V630

436 am Rande deducatur VD38

437 am Rande XVI Bcan4

438 si] si quidem korr. aus si qui V630

439 am Rande De iudiciis ecclesiasticis VD38

446 am Rande sustinetur VD38

448 poterint korr. aus potuerint O93; potuerint VD38; Bcan4

451 ęcclesiastico korr. aus ęcclesiastica Bcan4

452 saecularia fehlt I83

453 am Rande Quod difficiliores cause apostolica deffiniantur presentia I83

455 ad korr. aus a O93; VD38

457 statuerint N442

458 referantur SG670

459 dicente] dicente ab I83

462 aure korr. aus ore V630

463 enim fehlt V630

465 redigentes korr. aus redientes V630

466 Christi VD38; christi korr. aus christo Bcan4

469 gratia korr. aus gratia et I83

470 am Rande constringimur diligimus VD38

472 spiritus] spiritus et SG670

473 am Rande studete VD38

474 am Rande incorrupti VD38

475 am Rande pacientiam VD38

476 vobis] vobis et N442

477 et sicut] Sicut et SG670; Bcan4

478 in fehlt I83

479 q I83; qui korr. aus que SG670

480 am Rande corrumpunt VD38

481 sicut et korr. aus sicut Bcan4

482 et fehlt I83

483 scripturas fehlt VD38

484 autem fehlt V630; I83; SG670; Bcan4

485 am Rande decidatis VD38

488 nostri fehlt O93

489 am Rande decipientes VD38

490 ambulantes] ambulantes vias korr. aus ambulantes O93

491 impietatum] in impietate V630; in impietate korr. aus impietatum SG670

492 Ipsos vos] vos ipsos I83

493 am Rande repraehendite VD38

494 am Rande condempnatos VD38

496 Aliis korr. aus Alios Bcan4

497 am Rande pristinam conversationem VD38