ALEXANDRI PAPAE AD UNIVERSOS ORTHODOXOS UBIQUE CONSTITUTOS DIRECTA DE SACERDOTIBUS⁴ NON VEXANDIS⁵ NEC SCRIPTIS⁶ AB EIS PER METUM AUT ALIQUAM FRAUDEM EXIGENDIS ET DE PASSIONE DOMINI <I83, f. 54vb> IN CONSECRATIONE CORPORIS EIUS MISCENDA ET AQUA⁷ CUM SALE POPULIS BENEDICENDA ET⁸ DE⁹ FIDE SANCTAE TRINITATIS.

Alexander episcopus omnibus orthodoxis per diversas provincias Christo domino famulantibus.

Cogitantibus nobis¹⁰ metum¹¹ divini iudicii, fratres carissimi, et post vitam hanc unumquemque, prout gesserit, <O93, f. 9rb> recepturum, quid¹² veniat in¹³ querelam¹⁴, <VD38, f. 50ra> tacere non licuit, sed nobis¹⁵ loqui necessitas imperavit dicente propheta: Exalta ut tuba vocem tuam, et cui omnium ecclesiarum cura¹⁶ est¹⁷, si dissimulem¹⁸, <SG670, p. 84a> audiam domino¹⁹ dicente: Reiecistis²⁰ mandatum dei, ut traditiones vestras statuatis. Quid enim aliud est reicere mandatum dei quam privato²¹ consilio, iudicio²² humano novis rebus constituendis²³ liberius delectari? Unde²⁴ et alibi scriptum est: Ne transgrediaris²⁵ terminos antiquos, quos posuerunt patres tui. Terminos indubitanter transgreditur, qui statuta patrum²⁶ <N442, f. 27rb> post<P9629, f. 3r>[ponit^{27 28} atque confundit²⁹.

Pervenit³⁰ namque <I83, f. 55ra> ad conscientiam³¹ apostolicae sedis, quod nonnulli sint tam stolidi³², qui dominica praecepta <V630, f. 27vb> et apostolorum eorumque successorum statuta minime observent et eos, de quibus dominus ait: Qui vos tangit, tangit pupillam oculi mei, non solum tangere minime dubitant, sed etiam persequi non formidant³³. Et licet nos] persequantur, quia nec nos sine illis³⁴, nec [illos sine nobis³⁵ persequi possunt, quoniam illius sumus³⁶ discipuli, qui animas pro fratri]bus praecepit ponere, tamen eis pericula et perditiones [eorum non sumus ausi celare, ne] prophetica, quod <SG670, p. 84b> absit, damnemur sententia, quae³⁷ ait: Si annuntiaveris iniquo iniqui[tatem suam, animam] tuam liberasti³⁸. Si autem non³⁹ annuntiaveris ei, sanguinem eius de manu tua requiram.

Est⁴⁰ etiam et hoc ad hanc sanctam perlatum^{41 42} sedem, quod pudet⁴³ dicere, et non solum sacerdotali, sed etiam omni christiano nomini est inimicum, id est, quod non<VD38, f. 50rb>nullos⁴⁴ episcopos⁴⁵ vel sacerdotes⁴⁶ aut metu compellunt aut⁴⁷ vi⁴⁸ extorquent⁴⁹ aut fraude decipiunt, aliquas con<I83, f. 55rb>fessionis⁵⁰ suae in alteram⁵¹ partem⁵² quam debeant, aut pro suarum non⁵³ requisitione⁵⁴ rerum, aut, quod deterius est, alieni erroris secta^{55 56} scripturas facere et⁵⁷ propriis manibus roborare⁵⁸ et coram populis recitare atque confiteri. Aliquos dicunt carceribus et ergastulis⁵⁹ recludi, ut saltem^{60 61} his territi insidiis devient⁶² domini⁶³ sacerdotes et suis faveant⁶⁴ voluptatibus. Relatum insuper est ad huius sanctae et⁶⁵ apostolicae sedis apicem⁶⁶, cui summarum <SG670, p. 85a> dispensationes⁶⁷ causarum et omnium negotia ecclesiarum ab ipso domino tradita sunt quasi⁶⁸ ad caput⁶⁹ ipsoque dicente principi apostolorum Petro: Tu es Petrus⁷⁰, et super hanc petram aedificabo ecclesiam meam, quod quidam aemuli⁷¹ Christi eiusque sanctae ecclesiae insidiatores, sacerdotes dei ad iudices publicos⁷² accusare praesumant⁷³, cum magis apostolus⁷⁴ christianorum causas ad ecclesias deferri⁷⁵ et ibidem terminari praecipiat. Taliter praevaricantes praevaricaverunt⁷⁶ in deum suum, et non oboediunt⁷⁷ praecepta⁷⁸ eius, de quibus dominus per prophetam Oseae loquitur dicens: Quasi vaccae lascivientes^{79 80} declinaverunt et dilexerunt⁸¹ affer<I83, f. 55va>re ignominiam⁸² protectoribus⁸³ suis. Et idem: Vae eis, quoniam recesserunt a me, vastabuntur⁸⁴, quia praevaricati sunt in me, et ego redemi^{85 86} eos, et ipsi locuti sunt contra me mendacia et non clamaverunt⁸⁷ <SG670, p. 85b> ad⁸⁸ me in corde suo, sed ululabant in cubilibus suis, super triticum et vinum ruminabant^{89 90} et recesserunt⁹¹ a me. Ego erudivi et confortavi brachia eorum, et in⁹² me cogitaverunt maliciam. Reversi sunt, ut essent <N442, f. 27va> absque <VD38, f. 50va> iugo, facti sunt quasi arcus dolosus⁹³. Abiciet⁹⁴ eos⁹⁵ dominus, ait idem propheta, quia⁹⁶ non audierunt eum, et erunt vagi⁹⁷ in nationibus. De⁹⁸ his⁹⁹ enim clericis vel laicis, qui episcopos vel reliquos¹⁰⁰ sacerdotes prius tam ad primates eorum <V630, f. 28ra> quam ad reliquos accusant iudices, quam auribus eorum, a quibus se laesos¹⁰¹ aestimant¹⁰², inculcent¹⁰³, ut ab eis aut ius¹⁰⁴ suum aut iustam¹⁰⁵ recipiant¹⁰⁶ apologiam¹⁰⁷, item per eundem ait dominus¹⁰⁸ prophetam: Audi, domus Israel, et¹⁰⁹ ausculta¹¹⁰, domus regis, et attendite, sacerdotes, quia vobiscum iudicium est, quoniam laqueus facti¹¹¹ estis speculationem¹¹² et <SG670, p. 86(68)a> rete¹¹³ expansum¹¹⁴ super Tabor, victi<I83, f. 55vb>masque declinastis in profundum. Et ego eruditor omnium vestrum. Et alibi: Omnes calefacti estis quasi clibanus¹¹⁵, quia devoratis¹¹⁶ iudices vestros. Ipsi enim declinant victimas domini in profundum, qui eos devorant vel iniuste¹¹⁷ lacerant, qui domini¹¹⁸ oculi¹¹⁹ dicuntur. Nam¹²⁰ si modo quisquam principis saecularis oculos laceraret aut amoveret¹²¹, <O93, f. 9va> esset reus criminis maiestatis¹²² an non? Profecto aut¹²³ morti¹²⁴ traderetur aut perpetua notaretur¹²⁵ infamia¹²⁶. Si pro saeculi potestatibus talia¹²⁷ hominibus fiunt, quid pro his fieri putatis¹²⁸, de quibus dominus ait: Qui¹²⁹ vos tangit, tangit pupillam oculi mei. Procul dubio hi, qui eos persequuntur¹³⁰ et amovere^{131 132} nituntur¹³³ iniuste contra apostolicam auctoritatem¹³⁴, si a morte prohibentur dicente domino: Nolo mortem <VD38, f. 50vb> peccatoris, sed ut convertatur et vivat, perpetua tamen notantur^{135 136} <SG670, p. 86(68)b> infamia^{137 138} et exilio digni¹³⁹ iudicantur¹⁴⁰ finitimo¹⁴¹, de quibus¹⁴² a temporibus apostolorum et infra ista tenemus atque decreta habemus¹⁴³: Eorum accusandi¹⁴⁴ episco<I83, f. 56ra>pos vel testificandi in eos vocem obstruimus, quos non humanis, sed divinis actibus mortuos esse scimus, de quibus dominus loquitur per eundem prophetam: Calumniam^{145 146} patiens fractus est iudicio, quoniam coepit ambire¹⁴⁷ post sordem, et ego quasi tinea Ephraim et¹⁴⁸ quasi putredo domui Iuda, et vidit Ephraim¹⁴⁹ languorem suum et Iudas vinculum suum et abiit Ephraim ad Assur et misit ad regem ultorem¹⁵⁰, et ipse non poterit sanare vos nec solvere a vobis vinculum. Qui¹⁵¹ enim sacrilega¹⁵² persuasione^{153 154} persequuntur et lacerare nituntur episcopos vel eos, qui domino¹⁵⁵ recte¹⁵⁶ sacrificant, indubitanter eum¹⁵⁷ persequuntur et dilaniant¹⁵⁸, cuius vice funguntur, unde ait dominus per Ioel prophetam: Numquid <SG670, p. 87a> ultionem redditis¹⁵⁹ mihi? Et si¹⁶⁰ ulciscimini vos contra me, cito, velociter reddam vicissitudinem¹⁶¹ vobis super caput vestrum. <P9629, f. 3v> [Et per¹⁶² Amos prophetam dominus inquit: Quis sapiens, et intelleget ista, intellegens¹⁶³, sciet¹⁶⁴ haec? Quia rectae viae domini, et iusti ambulabunt in eis, praevaricatores <VD38, f. 51ra> vero cor<I83, f. 56rb>ru<N442, f. 27vb>ent in eis. Et ipsa per se veritas ait: Qui vos audit, me audit, et qui vos spernit, me spernit.] His et a[liis fulti¹⁶⁵ quamplurimis dominicis praeceptis, vitantes hominum perditiones cum omnibus huius sanctae sedis, quam dominus ca]put totius ecclesiae [constituit, membris talia fieri prohibemus, ne con<V630, f. 28rb>fundatur] populus domini in aeternum. Nam et a praedecessoribus¹⁶⁶ nostris inhibitum leg[imus, ut nemo contristet¹⁶⁷ docto]res neque accusationem adversus eos suscipiat. Ipse namque princeps apostolorum in ordinatio[ne beati Clementis] populum <SG670, p. 87b> instruens ait: Quicumque contristaverit doctorem veritatis, peccat in Christum et patrem omnium exacerbat¹⁶⁸ deum, propter quod et¹⁶⁹ vita carebit. Et doctor gentium inquit: Si praeoccupatus fuerit homo in aliquo delicto, vos, qui spiritales estis, sustentate illum in spiritu lenitatis¹⁷⁰, considerans teipsum, ne et tu tempteris. Alter alterius¹⁷¹ onera¹⁷² portate, et sic adimplebitis¹⁷³ legem Christi.

Has considerantes pietates¹⁷⁴ et pericula vitantes animarum una cum om<I83, f. 56va>nibus domini sacerdotibus, qui nobiscum in hanc sacram convenerunt urbem, et cum omnibus huius capitis membris, sicut a beatis apostolis et a reliquis sanctis¹⁷⁵ patribus ac¹⁷⁶ successoribus¹⁷⁷ eorum accepimus, statuentes <VD38, f. 51rb> decernimus¹⁷⁸ omnes, qui sanctos patres persequuntur aut amovere^{179 180} vel dilacerare¹⁸¹ manifeste nituntur¹⁸², infames^{183 184} esse et alienos a¹⁸⁵ limitibus^{186 187} ecclesiae usque ad satisfactionem¹⁸⁸ fieri, quia sic odit <SG670, p. 88a> deus¹⁸⁹ eos, qui adversus patres armantur ut patrum¹⁹⁰ invasores vel destructores¹⁹¹, qui ideo¹⁹² infames efficiuntur¹⁹³, quia patres persequuntur. Quoniam¹⁹⁴, si¹⁹⁵ nec loqui eis¹⁹⁶ licet, quibus doctores summi, quos episcopos vocamus, propter eorum scelera adversantur, quanto magis eis^{197 198}, qui eos¹⁹⁹ infestantur^{200 201}, nec consentiendum est nec loquendum, ne participes eorum inveniantur sceleribus, quia non solum, qui faciunt, sed, qui consentiunt facientibus, rei sunt. Unde et beatus princeps apostolorum Petrus in ordinatione²⁰² sancti²⁰³ praedecessoris²⁰⁴ nostri Clementis instruens clerum et populum ait: Si²⁰⁵ inimicus fuerit Clemens alicui pro actibus suis, vos nolite ex<I83, f. 56vb>spectare, ut ipse vobis dicat: Cum²⁰⁶ illo nolite amici esse, sed prudenter observare debetis et voluntati²⁰⁷ eius absque communicatione²⁰⁸ obsecundare et avertere²⁰⁹ vos ab eo, cui ipsum sentitis aversum^{210 211}, sed nec²¹² loqui his, quibus ipse <SG670, p. 88b> non loquitur, ut unusquisque, qui in culpa²¹³ est, dum cupit²¹⁴ omnium vestrum amicitias ferre, festinet citius²¹⁵ reconciliare²¹⁶ ei, qui omnibus <VD38, f. 51va> praeest, et per hoc redeat ad salutem, cum oboedire coeperit monitis praesidentis. Si vero <O93, f. 9vb> quis amicus fuerit²¹⁷ his, quibus ipse non loquitur, unus est et ipse ex illis, qui exterminare²¹⁸ dei ecclesiam <N442, f. 28ra> volunt et, cum corpore vobiscum esse videatur, mente et animo contra vos est, et est multo nequior²¹⁹ hostis^{220 221} hic quam illi, qui foris²²² sunt <V630, f. 28va> et evidenter inimici sunt. Hic enim per amicitiarum speciem, quae inimica sunt, gerit²²³ et ecclesiam dispergit ac vastat²²⁴.

Similiter²²⁵ si huiusmodi²²⁶ personis quaedam scripturae quoquomodo per metum²²⁷ aut fraudem aut per vim²²⁸ extortae²²⁹ fuerint, velut²³⁰ se liberare possent²³¹, quocumque ab eis conscriptae²³² <I83, f. 57ra> vel roboratae fuerint ingenio²³³, ad nullum eis <SG670, p. 89a> praeiudicium²³⁴ aut²³⁵ nocumentum²³⁶ provenire censemus^{237 238} neque ullam²³⁹ eis infamiam vel calumniam aut²⁴⁰ a suis sequestrationem²⁴¹ bonis umquam auctore domino et sanctis apostolis eorumque successoribus sustinere permittimus. Confessio vero in talibus non compulsa²⁴², sed spontanea fieri debet²⁴³ ipso attestante, qui ait: Ex corde enim procedunt homicidia, adulteria, fornicationes, blasphemiae²⁴⁴ et cetera²⁴⁵, quae sunt ad haec pertinentia, nec tantum attendenda sunt, quae fiunt, quantum, quo animo fiunt, quorum exempla, si omnia scribere coeperimus, ante dies <VD38, f. 51vb> quam exempla deficient. Unde et illud est, quod dominus ad munera Abel respexit et non ad Cain, quia magis intendit²⁴⁶ ad offerentis²⁴⁷ animum quam ad ea, quae offeruntur. Inde²⁴⁸ et dominus per prophetam inquit: Dominus scit cogitationes hominum. Et per²⁴⁹ Oseae vatem²⁵⁰ ait: <SG670, f. 89b> In gutture tuo sit tuba quasi²⁵¹ aquila super domum domini, et reliqua. Et dominus in evangelio inquit: Tu autem, cum oraveris, intra <I83, f. 57rb> in cubiculum et clauso ostio ora patrem tuum. Omnis^{252 253} enim confessio, quae fit ex necessitate, fides²⁵⁴ non est. Et apostolus ait: Corde enim creditur ad iustitiam, ore autem confessio fit in²⁵⁵ salutem. Amplius autem respicit deus ad cogitationes et spontaneas voluntates²⁵⁶, quam ad actus, qui per simplicitatem aut²⁵⁷²⁵⁸ per necessitatem fiunt. Confessio vero non extorqueri debet in talibus²⁵⁹, sed potius sponte profiteri²⁶⁰, pessimum est enim de suspicione aut extorta^{261 262} confessione quemquam iudicare, cum magis inspector cordis sit dominus²⁶³ quam operis, et potius requirit²⁶⁴ cogitationes puras²⁶⁵ et voluntates bonas quam labia mendacia. Unde et dominus per prophetam loquens <SG670, p. 90a> ait: Populus iste²⁶⁶ labiis me honorat, cor²⁶⁷ autem <P9629, f. 4r> [eorum longe est a me. Peius malum fore²⁶⁸ <VD38, f. 52ra> non aestimo quam christianos²⁶⁹ suis invidere sacerdotibus. Novit²⁷⁰ enim^{271 272} dominus, qui sunt eius. Non potest autem humano condemnari examine, quem deus suo reservavit²⁷³ iudicio. Si omnia namque in hoc saeculo vindicata essent, locum divina non haberent iudicia. Quod²⁷⁴ autem ad alios iudices prius non de<I83, f. 57va>beant quam ad se²⁷⁵ sacerdotes vel actores ecclesiae accusare²⁷⁶, ita a tem<N442, f. 28rb>pore²⁷⁷ aposto]lorum et infra observatum et definitum [invenimus. Si²⁷⁸ quis²⁷⁹ erga episcopum vel actores ecclesiae <V630, f. 28vb> quamlibet] querelam habere iustum²⁸⁰ crediderit, non prius primates aut alios adeat²⁸¹ [iudices, quam ipsos, a quibus se lae]sum aestimat, conveniat familiariter, non semel, sed saepissime, ut ab eis²⁸² aut suam iustitiam aut²⁸³ [iustam²⁸⁴ accipiat²⁸⁵] <SG670, p. 90b> excusationem. Si autem secus²⁸⁶ egerit, ab ipsis et ab aliis²⁸⁷ communione privetur tamquam apostolorum patrumque aliorum contemptores²⁸⁸, de quibus²⁸⁹ ait propheta: Erunt quasi non sint²⁹⁰, et peribunt viri, qui contradicunt vobis.

In²⁹¹ sacramentorum quoque oblationibus, quae inter missarum solemnia domino offeruntur, passio domini miscenda est, ut eius²⁹², cuius corpus et sanguis conficitur, passio celebretur ita, ut repulsis opi<VD38, f. 52rb>nionibus superstitionum panis tantum et vinum aqua permixtum in sacrificio offerantur. Non²⁹³ debet enim, ut a patribus accepimus et ipsa ratio docet, in calice²⁹⁴ domini aut vinum²⁹⁵ solum aut a<I83, f. 57vb>qua²⁹⁶ sola offerri²⁹⁷, sed utrumque permixtum, quia utrumque ex latere eius sua²⁹⁸ in passione profluxisse legitur. Ipsa vero²⁹⁹ veritas nos instruit calicem et panem in sacramento offerre³⁰⁰, quando ait: Accepit Iesus <SG670, p. 91a> panem et benedixit deditque discipulis suis dicens: Accipite³⁰¹ et manducate³⁰², hoc est enim³⁰³ corpus meum, quod³⁰⁴ pro vobis tradetur. Similiter, postquam cenavit, accepit calicem, dedit discipulis suis dicens³⁰⁵: Accipite et bibite ex^{306 307} eo omnes, quia hic est calix sanguinis mei, qui pro vobis fundetur³⁰⁸ in remissionem³⁰⁹ peccatorum. Crimina³¹⁰ enim atque peccata oblatis his domino sacrificiis delentur, idcirco et passio eius in his commemoranda est, qua redempti sumus, et saepius recitanda atque <O93, f. 10ra> haec domino offerenda. Talibus hostiis delectabitur et placabitur dominus et peccata dimittit ingentia³¹¹. Nihil enim in sacrificiis maius esse potest quam corpus et sanguis Christi, nec ulla oblatio hac³¹² potior³¹³ est, sed haec³¹⁴ omnes³¹⁵ praecellit. <VD38, f. 52va> Quae pura conscientia domino offerenda est et pura mente sumenda^{316 317} atque ab omnibus vene<I83, f. 58ra>randa³¹⁸. Et sicut potior est ceteris, ita potius ex<SG670, p. 91b>coli³¹⁹ et venerari debet.

Aquam^{320 321} enim sale³²² conspersam populis benedicimus, ut³²³ ea cuncti aspersi sanctificentur ac³²⁴ purificentur, quod et omnibus sacerdotibus faciendum esse mandamus. Nam³²⁵ si³²⁶ cinis³²⁷ vitulae aspersus populum sanctificabat atque mundabat, multo magis aqua³²⁸ sale aspersa divinisque precibus sacrata populum sanctificat <N442, f. 28va> atque mundat. Et, si sale asperso³²⁹ per Eliseum prophetam sterilitas aquae sanata est, quanto magis divinis precibus sacratus³³⁰ sterilitatem³³¹ rerum³³² aufert³³³ humanarum et coinquinatos^{334 335} sanctificat et purgat, et cetera bona multiplicat, et insidias diaboli avertit³³⁶, et a³³⁷ fantasmatis³³⁸ versutiis³³⁹ hominem defendit. Nam si³⁴⁰ tactione fimbriae vestimenti³⁴¹ salvatoris salvatos infirmos non dubitamus, quanto magis virtute sacrorum eius verborum divinitus <V630, f. 29ra> sacrantur elementa, <SG670, p. 92a> quibus sanitatem corporis et animae humana³⁴² percipit fragilitas. His ergo et aliis instructi documen<I83, f. 58rb>tis vota³⁴³ <VD38, f. 52vb> singulorum³⁴⁴ domini sacerdotes respicite et virtute spiritus sancti divinis precibus per ministerium³⁴⁵ vobis divinitus collatum³⁴⁶ perficere certate³⁴⁷. Elementa quoque, tam ea, quae praediximus, quam³⁴⁸ cetera divinis³⁴⁹ apta usibus³⁵⁰ et humanis³⁵¹ necessaria infirmitatibus sacrate^{352 353}, infirmos curate et cetera, quae vobis³⁵⁴ pertinent³⁵⁵, diligenter perficite³⁵⁶. Ipse enim salvator tribuendo nobis exemplum discipulis ait³⁵⁷ suis: In nomine meo daemonia eicite, infirmos curate, aegros sanate³⁵⁸, leprosos mundate, et cetera. Super infirmos etiam manus³⁵⁹ inponite, et bene habebunt.

Fidem³⁶⁰ quoque sanctae trinitatis sic docendam a patribus accepimus, vobisque tradendam subditis destinamus. Isaias namque propheta ait: Vidi <SG670, p. 92b> dominum Sabaoth sedentem super thronum excelsum, et seraphim stabant in circuitu eius, sex alae uni et sex alae alteri, duabus³⁶¹ velabant faciem, duabus³⁶² autem velabant pedes et duabus volabant^{363 364} et clamabant ad³⁶⁵ alterutrum dicentes: Sanctus, sanctus, sanctus dominus deus Sabaoth. Si trinitas non est, qua<I83, f. 58va>re tertio sanctus dixerunt? Aut si unitas non est, quare sub trina repetitione³⁶⁶ unum <VD38, f. 53ra> deum ac dominum intimarunt³⁶⁷? Si trinitas non est, cur³⁶⁸ in Geneseos³⁶⁹ dicitur: Dixit deus³⁷⁰, fecit deus³⁷¹ et benedixit deus? Si unitas non est, quare tertio dixit³⁷² deus, et deos plurali³⁷³ numero non³⁷⁴ commendavit? Si trinitas non est, quare in Exodo dictum est tertio: domine, domine, domine miserator³⁷⁵ et misericors? Si unitas³⁷⁶ non est, quare dum tertio domine diceret³⁷⁷, <P9629, f. 4v> [postea miserator³⁷⁸ singulariter dicit, et non miseratores, ut plures ostenderet, intimavit? Si trinitas non est, cur A]braham [ad ilicem³⁷⁹ Mambrae sedens tribusque³⁸⁰ occurrens uni³⁸¹ domine dixit, et non, ut viderat, tribus <SG670, f. 93a> salutationis³⁸² obsequium³⁸³] reddidit? [Si trinitas non est, quare³⁸⁴ cum Moysi deus Abraham et³⁸⁵ deus Isaac et deus Iacob, tertio diceretur³⁸⁶ unitatem] ostendens, hoc <N442, f. 28vb> mihi [nomen est, dixit³⁸⁷, et³⁸⁸ non, haec sunt nostra nomina, designavit? Si] trinitas³⁸⁹ non est, quare David tertio dixit: Benedicat nos deus, deus noster, bene[dicat nos deus? Si unitas non est, quare, cum] deum tertio nominasset³⁹⁰, benedicat³⁹¹ dixit, et non benedicant adiunxit? Si trini<I83, f. 58vb>tas [non est, cur Isaias] denuo dicit: Dominus deus³⁹² Sabaoth, deus³⁹³ Israel, qui sedes super cherubim? Si unitas non est, <VD38, f. 53rb> quare qui sedes³⁹⁴ dixit et non qui sedetis adstruxit³⁹⁵? Si trinitas³⁹⁶ non est, quare in³⁹⁷ Regnorum libro dicitur: Dominus³⁹⁸, deus omnipotens³⁹⁹, deus⁴⁰⁰ Israel, sermones tui fideles⁴⁰¹ sint⁴⁰²? Si unitas non est, quare tui⁴⁰³ dicitur et non vestri potius intimatur? Si trinitas non est, cur in psalmo quinquagesimo⁴⁰⁴ octavo⁴⁰⁵ cantatur: Domine deus⁴⁰⁶ virtutum, deus⁴⁰⁷ Israel, intende ad visitan <SG670, f. 93b>das⁴⁰⁸ omnes gentes? <V630, f. 29rb> Si unitas non est, quare intende posuit et non intendite, ut⁴⁰⁹ praedicatus⁴¹⁰ est, intimavit? Si trinitas non est, quare in Apocalypsi⁴¹¹ tertio dicit⁴¹²: Sanctus⁴¹³ dominus deus omnipotens, qui est et qui erat⁴¹⁴? Si unitas non⁴¹⁵ est, quare non qui sunt et^{416 417} qui erant⁴¹⁸ pluraliter⁴¹⁹ designatur? Si trinitas non est⁴²⁰, quare^{421 422} in Deuteronomio⁴²³ dictum est: Dominus⁴²⁴ deus tuus misericors est⁴²⁵ et audiet vocem tuam? Si unitas non est, quare audiet posuit, et non audient intimavit? Si trinitas non est, quare in Iesu Nave⁴²⁶ dicitur libro: Dominus⁴²⁷ deus deorum^{428 429}? Si⁴³⁰ unitas non⁴³¹ est, quare est dixit, et non sunt <I83, f. 59ra> more⁴³² locutionis induxit⁴³³? Si trinitas non est, quare Elias <O93, f. 10rb> orando⁴³⁴: Domine, domine deus Israel ostende, quia tu es deus meus dixit? Si unitas non est, quare ostende et non ostendite posuit? Si trinitas non est, cur Mardocheus orando: Domine, domine, deus <VD38, f. 53va> omnipotens, omnia in potestate⁴³⁵ tua⁴³⁶ sunt, dixit? Si unitas non est, quare in tua posuit et non in vestra signaverit⁴³⁷? Si trini <SG670, f. 94a>tas non est, cur etiam Iudith orando dixit: Domine, domine, deus⁴³⁸ omnium⁴³⁹ virtutum, respice in orationem meam? Si⁴⁴⁰ unitas non est, quare⁴⁴¹ respice et non respicite designavit? Si trinitas non est, quare in Hieremia dicitur: Dominus⁴⁴² deus vester, deus verax est⁴⁴³? Si unitas non est, quare verax est dixit et non veraces potius intimavit? Si trinitas⁴⁴⁴ non est, cur in Apocalypsi⁴⁴⁵ scriptum est: Dominus⁴⁴⁶ deus et spiritus prophetarum misit angelum suum ostendere servis suis, quae oportet fieri cito? Si unitas non est, quare, cum patrem et filium et spiritum⁴⁴⁷ sanctum nominasset, misit dixit et non miserunt sub⁴⁴⁸ praetaxato⁴⁴⁹ trium personarum⁴⁵⁰ et nominum introduxit? Si trinitas⁴⁵¹ non est, quare <I83, f. 59rb> in Deuteronomio dicitur⁴⁵²: Dominus deus vester, hic⁴⁵³ est deus? Si unitas non est, quare hic est dixit, et non hi sunt plurali numero designavit? Si trinitas non est, quare in⁴⁵⁴ eodem dicitur libro: Dominus <N442, f. 29ra> deus tuus, deus magnus et potens est⁴⁵⁵? Si unitas non est, quare magnus et potens pluraliter⁴⁵⁶ non⁴⁵⁷ nominantur⁴⁵⁸? Si trinitas non est, cur Tobi cum filium suum in Rages civitatem cum Raphahelo⁴⁵⁹ <SG670, f. 94b> angelo mitteret, benedicens eos ita dixisse docetur: Deus Abraham et deus Isaac et deus Iacob ipse <VD38, f. 53vb> impleat⁴⁶⁰ benedictionem suam in vobis? Si unitas non est, quare ipse⁴⁶¹ impleat dixit, et non ipsi impleant intimavit? Postremo^{462 463} si trinitas non est, quare dominus discipulos suos in nomine patris et filii et spiritus sancti universas⁴⁶⁴ gentes posuit⁴⁶⁵ baptizare? Si unitas non est, quare⁴⁶⁶ in nomine dixit, et non in nominibus⁴⁶⁷ praecipiendo⁴⁶⁸ perdocuit? Si trinitas non est, quare Paulus⁴⁶⁹ apostolus ait: Ex ipso et per ipsum et in ipso sunt omnia? <V630, f. 29va> Si unitas non est, quare ex ipso posuit et non ex ipsis adstruxit⁴⁷⁰? Si enim certo certius^{471 472} volueritis unitatem trinitatis⁴⁷³ agnosce<I83, f. 59va>re⁴⁷⁴, a saepe dicto doctore gentium apostolo potestis⁴⁷⁵ universa condiscere⁴⁷⁶ et sequi catholicam fidem, et horum⁴⁷⁷ respuere pravitatem⁴⁷⁸. Gratia domini nostri Iesu Christi, inquit⁴⁷⁹, et caritas dei et communicatio <SG670, f. 95a> spiritus sancti ipsa⁴⁸⁰ est patris et filii et spiritus⁴⁸¹ gratia, et sic fidem sanctae trinitatis et intellegere et docere⁴⁸² domino adiuvante pleniter potestis.

Idcirco ergo⁴⁸³, carissimi, fidei regulas iuxta huius⁴⁸⁴ epistolae finem posuimus, ut in eius confessione fideliter perseveremus et domino auxiliante bonam⁴⁸⁵ finem habere mereamur.

Quicumque ergo voluerit⁴⁸⁶ amicus esse saeculi huius, inimicus dei constituitur⁴⁸⁷. Aut putatis, quia inaniter⁴⁸⁸ scriptura dicit: Ad invidiam concupiscit spiritus, qui habitat in vobis? <VD38, f. 54ra> Maiorem autem dat gratiam, propter quod dicitur⁴⁸⁹: Deus superbis resistit⁴⁹⁰, humilibus autem dat gratiam. Subditi igitur estote deo, resistite autem diabolo, et fugiet a vobis. Appropinquate⁴⁹¹ domino, et appropinquabit⁴⁹² vobis. Emundate^{493 494} vobis manus, peccatores⁴⁹⁵, et purificate⁴⁹⁶ corda⁴⁹⁷, duplices⁴⁹⁸ animo. Miseri estote et lugete et plorate, risus vester in luctum⁴⁹⁹ con<SG670, f. 95b>vertatur⁵⁰⁰ et gaudium in⁵⁰¹ me<I83, f. 59vb>rorem, humiliamini in conspectu⁵⁰² domini, et exaltabit⁵⁰³ vos.

Nolite detrahere alte<P9629, f. 5r>[rutrum⁵⁰⁴, fratres mei, quia, qui detrahit fratri aut qui iudicat fratrem suum, detrahit legi et iudicat legem. Si autem iudicas legem, non es factor legis, sed iudex. Unus⁵⁰⁵ est enim legislator⁵⁰⁶ et iudex, qui potest perdere et liberare. Tu autem,] quis⁵⁰⁷ es, qui iudicas [proximum? Agite nunc, divites, plorate ululantes in miseriis vestris, quae advenient vobis.] Divitiae vestrae putrefactae sunt et vestimenta vestra a tineis⁵⁰⁸ [comesta sunt. Aurum et argentum vestrum eruginavit⁵⁰⁹, et] erugo eorum in testimonium vobis erit, et manducabit⁵¹⁰ car<N442, f. 29rb>nes vestras sicut [ignis. Thesaurizastis⁵¹¹ vob]is iram in novissimis diebus. Ecce merces operariorum, qui messuerunt regiones vestras, [qui fraudatus⁵¹² est a] vobis, clamat⁵¹³, et clamor eorum in aures domini Sabaoth introivit⁵¹⁴. Epulati⁵¹⁵ estis <SG670, f. 96a> super terram et in luxuriis enutristis corda vestra in die⁵¹⁶ occisionis <VD38, f. 54rb> adduxistis⁵¹⁷. Occidistis⁵¹⁸ iustum, et non resistit⁵¹⁹ vobis.

Vae, <I83, f. 60ra> fratres, his, qui vos tribulant, vos vero, quantum amplius tribulamini, tantum purgatiores⁵²⁰ atque beatiores efficiemini⁵²¹, si tamen ipsa tribulatio patienter fuerit supportata. Unde⁵²² ipsa veritas per se dicit: Beati⁵²³, qui persecutionem patiuntur propter iustitiam. Et alibi: Beati eritis, cum vos oderint homines <O93, f. 10va> et persecuti fuerint et eiecerint nomen vestrum tamquam malum. Gaudete in illa die et exultate, quoniam merces vestra multa est⁵²⁴ in caelo.<V630, f. 29vb>

Data VIIII⁵²⁵ Kal. Aug. Traiano et Eliano⁵²⁶ vv. cc⁵²⁷. conss.

O93, f. 10va; N442, f. 29rb; V630, f. 29vb; I83, f. 60ra, VD38, f. 54rb; SG670, f. 96a<P9629, f. 5r

1 In P9629 sind einige Passagen des Briefes wegen Beschädigung der Handschrift nicht lesbar; diese sind im Text durch [ ... ] gekennzeichnet

3 Überschrift] EPISTOLA SANCTI ALEXANDRI PAPAE QUOD NON SINT INFAMES ET CRIMINOSI AD ACCUSATIONEM SACRORUM ORDINUM ADMITTENDI ET QUĘ DEBEANT SUPER ALTARE OFFERRI ET DE VIRTUTE CONSECRATI SALIS ET AQUAE ET DE TRINITATIS UNITATE EXHORTATIOQUE DE SACRA SCRIPTURA VALDE NECESSARIA SG670

5 VEXANDIS korr. aus VAXANDIS I83

6 SCRIPTIS korr. aus SCIPTISTIS V630

14 am Rande lacrimosam causam VD38

15 nobis] nobis vobis V630; P9629

19 domino dicente] a dicente domino I83; dicente domino SG670

20 reiecistis korr. aus reiecisti O93

26 patrum korr. aus patrum est V630

28 postponit korr. aus pponit V630

34 illis korr. aus illos O93; illos N442

36 sumus discipuli] discipuli sumus SG670

38 liberabis P9629 (bis auf Rasur); liberas I83; VD38; liberabis SG670

40 Est korr. aus Et si V630; am Rande De violentia I83; Item de eadem re alexander in prima epistola ait VD38

43 am Rande turpe est verecundum est VD38

51 alteram] altera secta korr. aus altera SG670

54 requisitione korr. aus requisione V630

55 am Rande traditionem doctrinam VD38

57 et propriis manibus roborare fehlt SG670

58 roborare korr. aus laborare P9629

59 am Rande angustis carceribus VD38

61 saltem korr. aus salutem VD38

63 domini sacerdotes] sacerdotes domini I83; SG670

72 publicanos I83; publicos korr. aus publicanos, interlinear id est seculares SG670

76 praevaricaverunt] praevaricati sunt I83; SG670

80 lascivientes korr. aus laiscivientis VD38

90 ruminabant korr. aus ruminabunt O93

91 recesserunt korr. aus recesserint O93; recesserant N442

93 interlinear fraudulentus VD38

96 qui I83; VD38; quia korr. aus qui SG670

98 am Rande De clericis vel laicis qui episcopos sive sacerdotes ad primates vel iudices accusant priusquam eis a quibus lesi sunt denuncient VD38

99 his enim korr. aus his O93

101 am Rande mala pepessos VD38

103 interlinear denuncient VD38

104 interlinear legem suam VD38

107 am Rande excusationem VD38; interlinear id est excusationem SG670

112 speculationum korr. aus speculationem O93; speculationis korr. aus speculationem P9629; speculationis I83; SG670; speculationum VD38

118 domini oculi] oculi domini V630; P9629; I83; VD38; SG670

119 interlinear id est sacerdotes SG670

120 am Rande Qui inuste lacerant sacerdotes I83

128 putatis korr. aus potatis O93; P9629

130 persequuntur korr. aus persequntur SG670

134 auctoritatem] auctoritatem et korr. aus auctoritatem SG670

139 digni korr. aus digno VD38; digni fehlt SG670

140 iudicantur] notantur non korr. aus notantur SG670

142 quibus] quibus autem korr. aus quibus SG670

143 habemus korr. aus habeamus SG670

144 accusandi korr. aus accusandos V630

148 et quasi putredo domui Iuda, et vidit Ephraim fehlt P9629

149 ephraim korr. aus ephaim VD38

154 perusasione korr. aus persasione P9629; supersuasione I83

156 interlinear alibi rite SG670

161 interlinear retributionem VD38

171 alterius honera korr. aus alterius VD38

174 pietates korr. aus pietatis V630

175 sanctis patribus] patribus sanctis I83

177 suscessoribus O93; successoribus korr. aus sucribus N442; succeribus VD38

185 a limitibus ecclesiae usque ad satisfactionem] factionum korr. aus factionem SG670

187 liminibus korr. aus limitibus V630; liminibus P9629

188 satisfactionem korr. aus satifactionem VD38

190 patrum korr. aus patres P9629; patrum fehlt SG670

191 destructores korr. aus destuctores SG670

193 efficiuntur korr. aus effiuntur P9629; eiciuntur I83

196 eis licet] eis oportet korr. aus eis SG670

198 eis qui eos korr. aus eos SG670

204 praedecessoris korr. aus praedecessores V630

205 am Rande De non favendis ab episcopo reiectis N442; I83

206 am Rande De non favendis ab episcopo reiectis VD38

207 voluntati eius absque communicatione obsecundare et fehlt SG670

215 citius reconciliare] citius reconciliari korr. aus citius SG670

216 reconciliari korr. aus reconciliare P9629; VD38; reconciliari I83; SG670

218 exterminare dei eclesiam] ecclesiam dei exterminare SG670

225 am Rande De scriptis extortis P9629; am Rande De scriptis violenter extortis I83; am Rande Abhinc VD38

229 extortę korr. aus exortę N442

234 am Rande condempnationem VD38

244 blasphemia V630; P9629; I83; VD38

247 offerentis korr. aus offerendis VD38

249 per Oseae vatem] osee vates I83; SG670

250 vatem fehlt V630; vates I83; SG670; autem VD38

251 quasi korr. aus quasi ad V630; quali P9629

252 am Rande Quod non valet confessio quae fit ex necessitate VD38

253 Omnis enim korr. aus Omnis O93

254 fidelis korr. aus fides SG670

256 voluntates korr. aus voluptates I83

262 extorta korr. aus exorta N442

279 quis] quis se korr. aus quis SG670

280 iustam korr. aus iustum V630; SG670; iustam N442

285 accipiat korr. zu accipiat aut V630; accipiat] accipiat aut SG670

291 am Rande De commixtione corporis et sanguinis domini N442; De commixtione corporis domini VD38

293 am Rande Nihil praeter panem et vinum aquam mixtum ad altare offerendum P9629

294 calice domini korr. aus calice SG670

304 quod pro vobis tradetur fehlt SG670

305 dicens] dicens accipite et bibite korr. aus dicens P9629

310 am Rande Crimina oblatione delenda P9629

313 am Rande maior et melior VD38

317 consumaenda I83; consumenda VD38; consummanda SG670

320 am Rande Aqua sancta spergenda P9629; am Rande Ň Alexandrum hoc primo fecisse SG670

325 am Rande De aqua sanctificata VD38

330 sacrata korr. aus sacratus P9629; SG670

331 sterelitatem P9629; sterilitatem] sterilitatem aqua sancta SG670

332 rerum korr. aus rerum et SG670

333 auffert korr. aus affert V630; offert P9629; aut fert I83

335 coinquinatos korr. aus coninquinatis V630; quoinquinatos P9629

339 am Rande calliditatibus VD38

340 si tactione korr. aus sit actione VD38

341 vestimenti korr. aus vestimenta V630

342 humana korr. aus humane P9629

343 am Rande devotiones voluntates VD38

344 singulorum] singulorum vos korr. aus singulorum SG670

345 ministerium korr. aus misterium N442

349 cetera divinis apta usibus et humanis necessaria infirmitatibus sacrate, infirmos curate et cetera korr. aus cetera V630

353 sacrate infirmos curate] sacrata et infirmos curant SG670

354 vobis] ad vos V630; ad vos korr. aus vobis SG670

360 am Rande De trinitate et unitate V630; am Rande Quod deus unus sit et trinus P9629; am Rande Hic de fide sanctae trinitatis loquitur VD38

361 duabus velabant faciem fehlt SG670

362 duabus autem velabant pedes et duabus volabant fehlt V630

368 cur in Geneseos dicitur: Dixit deus, fecit deus et benedixit deus? Si unitas non est fehlt SG670

373 plurali korr. aus pluraliter I83

374 non fehlt O93; P9629; N442; I83

375 miserator et korr. aus misericors P9629

376 unitas non est korr. aus unitas P9629

378 miserator] miserator et misericors SG670

382 salutationis obsequium] obsequium salutationis SG670

384 quia N442; I83; quare fehlt SG670

386 diceret V630; diceretur] diceretur cur SG670

389 trinitas korr. aus trinita I83

390 nominasset korr. aus nominans sed V630

394 sedis O93; sedes korr. aus sedis N442

399 omnipotens] omnipotens dominus SG670

401 fideles korr. aus fidelis P9629; fideles korr. aus fidele I83

404 quinquagesimo octavo] LVIIII I83; SG670

409 ut praedicatus est fehlt SG670

411 apocalipsi korr. aus pocalipsi P9629

412 dixit V630; P9629; VD38

413 Sanctus] sanctus sanctus sanctus SG670

414 erat] korr. zu erat et qui venturus est VD38

419 pluraliter korr. aus plurater VD38

420 est quare korr. aus est N442

422 quare in Deuteronomio dictum est fehlt SG670

423 deuteronomio korr aus denuteronomio VD38

425 est] est cur dictum est korr. aus est SG670

428 doerum P9629; eorum VD38; deorum] eorum est SG670

430 Si unitas non est, quare est dixit, et fehlt O93

432 morem N442; more korr. aus maiore V630

437 signavit korr. aus signaverit V630; significavit SG670

441 quare respice et non respicite designavit? Si trinitas non est, quare in Hieremia dicitur: Dominus deus vester, deus verax est? Si unitas non est fehlt SG670

442 domine V630; dominus korr. aus domine P9629

444 trintas korr. aus unitas P9629

447 spiritum sanctum korr. aus spiritum P9629

449 praetaxato korr. aus praetexato O93; praetextato V630; praetaxatum VD38

450 personarum et nominum] personarum nomine korr. aus personarum et nominum SG670

454 in eodem dicitur] dicitur in eodem SG670

456 pluraliter non] singulariter I83; non pluraliter VD38; singulater SG670

457 non fehlt O93; P9629; N442; V630

459 raphael V630; I83; raphaele N442; raphahel P9629; rafahelo VD38; SG670

467 nominibus korr. aus ominibus N442; nominibus korr. aus omnibus V630; hominibus VD38

469 Paulus apostolus] apostolus paulus SG670

472 certius korr. aus certiu O93

473 trinitatem N442; I83; SG670; et trinitatem VD38

477 am Rande hereticorum VD38; interlinear perfidorum SG670

478 pravitatem korr. aus parvitatem V630

486 voluerit korr. aus voluerit voluerit V630

491 Appropinquate korr. aus Appropinquante I83

493 Emundate] Et mundate VD38; SG670

494 Emudnate vobis korr. aus Emundate P9629

495 peccatoris korr. aus peccatores SG670

496 purificate korr. aus purificate vobis VD38

499 luctum korr. aus lictum P9629

500 convertetur N442; I83; convertetur korr. aus convertatur SG670

510 manducabit korr. aus manducavit V630

513 clamant korr. aus clamat SG670

515 am Rande laetati in epulis VD38

517 adduxistis] adduxistis et korr. aus adduxistis SG670

519 resisit] restitit korr. aus restit V630; restitit VD38; SG670

522 Unda P9629; Unde] Unde et SG670